Cuối tuần qua, Mỹ bắn hỏng thêm một tàu hàng cố vượt vòng phong toả các cảng Iran, hai tàu dầu trúng đạn ngay trong eo Hormuz, và Iran tuyên bố đã bắn tàu LPG NV Sunshine của Việt Nam mà chưa có xác nhận độc lập. Ở trong nước, Nghị định 384 có hiệu lực từ ngày 1 tháng 1 năm 2027: hàng bán nội địa muốn ghi xuất xứ Việt Nam phải chứng minh được bằng hồ sơ.
Vịnh cuối tuần: thêm tàu trúng đạn, Mỹ bắn hỏng tàu hàng
Theo gCaptain, dẫn UKMTO, tối thứ Bảy một tàu dầu đang đi ra khỏi eo Hormuz bị một vật thể không rõ bắn trúng mạn trái và cháy; Chủ nhật, một tàu dầu khác cũng đang đi ra báo bị trúng đạn. Cả hai đều hư hại nhưng toàn bộ thủy thủ an toàn, UKMTO không nêu tên tàu hay bên bắn. Lực lượng Vệ binh Quốc gia UAE cứu 22 thủy thủ châu Á khỏi một tàu dầu bị cháy trong Vịnh.
CENTCOM cho biết một chiến đấu cơ Mỹ bắn vào đuôi tàu hàng rời Ocean Molica, treo cờ Panama, vừa rời cảng Iran và cố vượt vòng phong toả. Đây là tàu thương mại thứ tư bị bắn hỏng kể từ khi Mỹ nối lại phong toả ngày 14 tháng 7; không ai bị thương. Thủy thủ đoàn giờ bị kẹp giữa hai phía: tàu qua Hormuz có nguy cơ bị Iran tấn công, tàu ghé cảng Iran có nguy cơ bị Mỹ chặn.
Về NV Sunshine, Splash247 viết rõ tuyên bố của Vệ binh Cách mạng Iran chưa có xác nhận độc lập; chưa có thông báo nào từ UKMTO hay chủ tàu, cũng chưa có thông tin về thủy thủ đoàn. Reuters cho biết số tàu qua eo xuống mức thấp nhất trong hơn hai tháng.
Chủ tàu thì đang thu tiền kỷ lục. Theo Clarksons Research, chỉ số ClarkSea tuần qua tăng 12% lên 84.951 đô một ngày, kỷ lục thứ năm liên tiếp, vượt đỉnh siêu chu kỳ năm 2007 là 50.714 đô. Môi giới Hartland nói mọi mảng vận tải biển đều hưởng lợi từ chiến tranh. Theo bản tin, giá thuê tàu và cước khó hạ nhanh.
Ví dụ giả định: doanh nghiệp nhựa ở Bình Dương nhập hạt nhựa từ cảng trong Vịnh theo điều kiện CFR cần hỏi lô hàng đã có bảo hiểm hàng hoá kèm điều khoản chiến tranh chưa, và hãng tàu có phương án cảng chuyển tải nào. Trước khi hỏi giá, hỏi bảo hiểm và đường đi.
Nghị định 384: thế nào là hàng xuất xứ Việt Nam
Theo Báo Chính phủ, Phó Thủ tướng Thường trực Phạm Gia Túc ký Nghị định 384 năm 2026 về xác định xuất xứ Việt Nam đối với hàng hoá sản xuất và lưu thông trong nước, hiệu lực từ ngày 1 tháng 1 năm 2027. Đây không phải chuyện C/O xuất khẩu mà là điều kiện để ghi xuất xứ Việt Nam lên nhãn hàng bán trong nước.
Nghị định chia làm hai loại. Xuất xứ thuần tuý gồm cây trồng thu hoạch, động vật sinh ra hay nuôi, khoáng sản khai thác tại Việt Nam, hải sản do tàu đăng ký và treo cờ Việt Nam đánh bắt ngoài biển cả. Xuất xứ không thuần tuý, tức có dùng nguyên liệu hay linh kiện nhập, phải đạt một trong hai tiêu chí: chuyển đổi mã số hàng hoá, hoặc hàm lượng giá trị Việt Nam (VVC) tối thiểu 30%. Có công thức trực tiếp và gián tiếp, chọn một trong hai áp dụng trong năm tài chính; bài báo không in chi tiết. Trị giá vật liệu đóng gói được tính vào hàm lượng giá trị Việt Nam. Với hàng công nghệ thông tin và công nghệ số, chi phí nghiên cứu, thiết kế, lập trình, kiểm thử làm tại Việt Nam cũng được tính.
Người thể hiện xuất xứ Việt Nam chịu trách nhiệm về tính chính xác, và phải lưu hồ sơ gồm hoá đơn đầu vào, bảng kê nguyên vật liệu, mô tả quy trình sản xuất để cơ quan có thẩm quyền kiểm tra. Hàng đã có nhãn đúng quy định trước ngày hiệu lực được dùng nhãn đó tới khi hết hạn sử dụng. Đạt ngưỡng 30% không tự động đủ điều kiện C/O đi nước khác.
Ví dụ giả định: xưởng lắp quạt ở Bình Dương nhập động cơ, bo mạch, cánh quạt chiếm khoảng 75% giá xuất xưởng, tự làm vỏ nhựa và lắp ráp. Tính thô thì dưới ngưỡng 30%, nhưng kết luận còn phụ thuộc công thức, tiêu chí chuyển đổi mã số và danh sách gia công đơn giản ở Điều 7. Nên hỏi bộ phận chứng từ hoặc luật sư. Còn khoảng hai tháng rưỡi, ai đang in chữ sản xuất tại Việt Nam lên hàng có linh kiện nhập nên gom bảng kê nguyên vật liệu và hoá đơn đầu vào ngay.
Hải quan, thuế xuống giọng; xếp hạng người nộp thuế
Theo Thanh Niên, Cục Hải quan có công văn hoả tốc yêu cầu các Chi cục giải quyết dứt điểm 100% kiến nghị, vướng mắc của doanh nghiệp thuộc thẩm quyền. Bài tóm tắt không nêu hạn chót. Vướng mắc đã gửi mà chưa được trả lời thì gửi lại bằng văn bản, ghi rõ ngày gửi lần đầu. Bên thuế, Cục Thuế yêu cầu rà soát, cảnh báo sớm nguy cơ sai sót, chậm khai, chậm nộp và "không xử phạt tràn lan"; ai cố ý khai sai, trốn thuế vẫn bị xử nghiêm. Tuổi Trẻ đưa tin hộ kinh doanh sai sót không cố ý sẽ được hướng dẫn, nhắc nhở, hỗ trợ khắc phục.
Báo Chính phủ đưa tin Quyết định 1362, ký ngày 1 tháng 10, ban hành bộ tiêu chí xếp hạng, tôn vinh người nộp thuế; kỳ đánh giá theo năm. Muốn vào vòng chấm, tính tới ngày 31 tháng 12, doanh nghiệp phải qua ba cửa: tờ khai nộp đúng hạn từ 98% trở lên; không có tiền thuế nợ, trừ các khoản đang gia hạn hoặc xử lý khiếu nại; và không bị xử phạt về hành vi trốn thuế. Nếu bị phạt hành chính, tổng truy thu, phạt và chậm nộp không quá 1% số thuế đã nộp trong năm.
Thang điểm 100: đóng góp ngân sách tối đa 40 điểm, quy mô doanh thu tối đa 25 điểm, lịch sử tuân thủ tối đa 35 điểm. Giữ đủ điều kiện ba năm liền được 35 điểm. Hộ và cá nhân kinh doanh phải nộp tờ khai đúng hạn từ 90%, và được chia ba nhóm theo doanh thu. Danh sách được tôn vinh công khai trên cổng thông tin của cơ quan thuế. Trước ngày 31 tháng 12, nên rà tờ khai còn trễ và khoản thuế còn nợ.
Tháng 9 xuất siêu nhờ điện tử; Mỹ mua tiêu, cà phê Việt
Theo Tuổi Trẻ, xuất khẩu điện tử sang Trung Quốc tháng 9 tăng gấp đôi so với tháng 8; Trung Quốc, Mỹ và Hong Kong mang về hơn 90% phần tăng thêm của nhóm hàng này, và cán cân thương mại trở lại xuất siêu. Bài tóm tắt không có số tuyệt đối. Nhận định của bản tin: nếu đà này sang tháng 10, chỗ trên tàu feeder đi Hoa Nam và xe qua các cửa khẩu phía Bắc có thể căng, nên hỏi forwarder sớm.
VnExpress đưa tin Mỹ tăng mua tiêu Việt mạnh trong khi giảm nhập từ hàng loạt đối thủ, có thị trường bị giảm hơn 60%, nhờ tiêu Việt cải thiện chất lượng, mẫu mã và giữ lợi thế giá. Tuổi Trẻ cho biết mức tìm kiếm cà phê Việt, nhất là Robusta, trên Amazon tăng gần 200%. Tìm kiếm tăng chưa phải đơn hàng tăng. Ai thử bán lẻ qua Amazon nên bắt đầu bằng một lô nhỏ, đo đủ chi phí từ xưởng tới kho bên Mỹ, và hỏi forwarder chuyên thương mại điện tử về thủ tục bên Mỹ. Cả tiêu lẫn cà phê, hướng đi chung là bán thành phẩm có nhãn thay vì chỉ bán nguyên liệu.
Gạo: trần 7 triệu tấn, ST25 á quân, siêu El Nino
Theo Báo Chính phủ, ông Lê Thanh Tùng của Hiệp hội Ngành hàng Lúa gạo Việt Nam nói sản lượng lúa ở Đồng bằng sông Cửu Long, nơi ra 95% gạo xuất khẩu, ổn định khoảng 24 triệu tấn một năm, nên lượng gạo tối đa dành cho xuất khẩu chỉ khoảng 7 triệu tấn. Phần vượt có đóng góp của gạo nhập khẩu, và theo ông đó không phải giải pháp bền vững. Việt Nam từng đạt đỉnh 9 triệu tấn năm 2024, năm 2025 còn 8,06 triệu tấn; Thứ trưởng Nguyễn Hoàng Hiệp nói mục tiêu khoảng 8 triệu tấn năm 2026 là khả thi.
Cuộc chơi chuyển sang loại gạo và giá: gạo thơm và chất lượng cao chiếm gần 68% lượng xuất khẩu, giá xuất bình quân năm 2025 gần 509 đô một tấn. Gạo Ông Cua ST25 giành giải Nhì cuộc thi Gạo ngon nhất thế giới 2026 tại Manila. Ông Đỗ Hà Nam so sánh Hom Mali của Thái Lan khoảng 1.000 đô một tấn với ST25 khoảng 700 đô ở một số thị trường mới. Philippines vẫn là thị trường lớn nhất, nhập khoảng 2,5 triệu tấn trong 7 tháng đầu năm, nhưng chính sách nhập khẩu bên đó đang gây khó.
Thanh Niên đưa tin siêu El Nino có khả năng giữ cường độ rất mạnh tới tháng 3 năm 2027, và nguồn nước về Đồng bằng sông Cửu Long thuộc nhóm năm ít nước, xâm nhập mặn có thể nghiêm trọng như mùa khô năm 2015 sang 2016. Đây là nhận định của bản tin: hợp đồng giao gạo, trái cây cho quý 1 và quý 2 năm 2027 nên có điều khoản mùa vụ, giao hàng linh hoạt và nguồn hàng dự phòng.
Tin nhanh ô tô: thuế 0% linh kiện, EU siết xe hybrid
Tuổi Trẻ đưa tin Bộ Tài chính đề xuất gia hạn thêm 5 năm, tới hết năm 2032, ưu đãi thuế suất 0% cho sản xuất, lắp ráp ô tô, gồm cả linh kiện. Mới là đề xuất; ai nhập linh kiện về lắp ráp nên chờ văn bản chính thức.
Theo VnExpress, EU nói đã thoả thuận với Trung Quốc để giảm một nửa lượng xe hybrid Trung Quốc xuất sang EU. Bài không nói số xe đó đi đâu; nhận định của bản tin là Đông Nam Á có thể là một điểm đến.
Splash247 đưa tin hãng Ningbo Ocean muốn thuê dài hạn hai tàu chở ô tô, tổng tiền thuê có thể tới 480 triệu đô, còn chờ cổ đông biểu quyết ngày 26 tháng 10.
Tin nhanh: HMM cháy, Bắc Cực, Panama, ngũ cốc Nga, OJI
HMM Platinum. Theo Splash247, tàu 5.593 TEU bị cháy ngoài khơi phía nam Madagascar và đang tìm cảng lánh nạn ở Nam Phi; chủ hàng có thể phải chịu tổn thất chung (general average), tức mọi chủ hàng trên tàu cùng góp chi phí cứu tàu, kể cả lô không hư hại.
Bắc Cực. Theo Reuters qua gCaptain, tàu PanStar Acro của Hàn Quốc hoàn thành chuyến khứ hồi thương mại đầu tiên sang châu Âu qua Bắc Cực, nhưng chỉ chở 737 TEU hàng cùng vỏ rỗng. Hàn Quốc hy vọng có dịch vụ thường xuyên vào năm 2030.
Ngũ cốc Nga. Ba nước Baltic đề nghị EU cấm ngũ cốc Nga quá cảnh.
OJI. Tập đoàn OJI khởi công nhà máy bao bì hộp giấy tiệt trùng vốn 110 triệu đô ở Khu Công nghệ cao Long Thành, dự kiến vận hành từ năm 2028.
Điều cần nhớ
- Hàng đi hay đến vùng Vịnh: rủi ro giờ nằm cả trong eo Hormuz, bên trong Vịnh và quanh các cảng Iran. Trước khi chốt giá, hỏi hãng tàu về lịch tàu và phụ phí rủi ro chiến tranh, và kiểm tra bảo hiểm hàng hoá có điều khoản chiến tranh. Tin về NV Sunshine chờ xác nhận chính thức, đừng chuyển tiếp tin chưa kiểm chứng.
- Ai ghi sản xuất tại Việt Nam trên hàng bán trong nước có dùng linh kiện nhập: Nghị định 384 có hiệu lực từ ngày 1 tháng 1 năm 2027. Bắt đầu gom bảng kê nguyên vật liệu và hoá đơn đầu vào, tính thử ngưỡng 30% giá trị Việt Nam hoặc tiêu chí chuyển đổi mã số, và kiểm tra lại với bộ phận chứng từ hoặc luật sư.
- Trước ngày 31 tháng 12, rà lại tờ khai thuế nộp trễ và khoản thuế còn nợ, vì đó là cửa vào bảng xếp hạng người nộp thuế. Vướng mắc hải quan đã gửi mà chưa được trả lời thì gửi lại bằng văn bản ngay tuần này.
- Hợp đồng giao gạo, trái cây cho quý 1 và quý 2 năm 2027 nên tính tới siêu El Nino và hạn mặn: điều khoản mùa vụ, giao hàng linh hoạt, nguồn hàng dự phòng.
- Hàng đi biển chặng xa nên có bảo hiểm hàng hoá. Vụ cháy tàu HMM Platinum nhắc lại: khi có tổn thất chung, mọi chủ hàng trên tàu đều phải góp, kể cả lô không hề hư hại.
