Hai tuần đầu tháng 10 có ít nhất 23 vụ tàu bị tấn công trong hoặc gần eo Hormuz, ít nhất năm vụ trúng buồng máy; cả tháng 9 không có vụ nào như vậy. Ở Copenhagen, Hateco và APM Terminals của Maersk ký biên bản ghi nhớ nghiên cứu mạng lưới ga hàng hóa đường sắt miền Bắc, sơ bộ khoảng 3,5 tỷ đô. Với người làm hàng nhỏ đi Mỹ, hạn khai báo đang chuyển về thời điểm hàng đến hoặc sớm hơn.
Hormuz: tên lửa nhắm buồng máy, thủy lôi chưa xác nhận
Theo gCaptain dẫn Bloomberg, hai tuần đầu tháng 10 có ít nhất 23 vụ tàu bị tấn công quanh eo Hormuz, trong đó ít nhất năm vụ báo trúng buồng máy. Các quan chức giấu tên cho biết khó khẳng định Iran cố ý nhắm vào máy tàu, nhưng gần đây Iran dùng nhiều tên lửa hơn drone. Tàu mất điện, mất lực đẩy có thể phải nằm ngoài khai thác nhiều tháng. Ít nhất hai tàu bị đánh đã chìm tuần trước, trong đó có một tàu container; container trôi dạt gần vùng biển của UAE. Bimco lo cho thuyền viên: khi buồng máy hoặc buồng lái trúng đạn, nguy cơ thuyền viên bị thương là rất đáng kể.
Về thủy lôi, Vệ binh Cách mạng Iran lại tuyên bố có tàu dầu trúng thủy lôi, nhưng không nêu tên tàu và không có bằng chứng độc lập. Bản tin ngày 18 tháng 10 của JMIC viết không có cơ sở xác nhận hai vụ Iran nói xảy ra ngày 17 tháng 10. Vụ GFS Pride là ví dụ rõ nhất: Iran nói thủy lôi, JMIC xác định tàu trúng một vật thể bay; cả 21 thuyền viên đã được đưa ra an toàn.
Theo Splash, Bộ trưởng Năng lượng Mỹ Chris Wright cho biết Mỹ đang cho phép bán tàu dầu bị cấm vận cho nhà đầu tư được duyệt, nhưng Kpler ước tính chỉ chừng 24 trong khoảng 160 siêu tàu dầu bị cấm có thể quay lại. Arrow Research dự báo cước tàu dầu có thể còn mạnh tới hết quý 1 năm 2027. Brent đang ở mức 111 đô một thùng, cao nhất năm tháng.
Mang theo: báo giá cần điều khoản điều chỉnh phụ phí, và chỉ dùng những vụ đã được UKMTO hoặc JMIC xác nhận để giải thích với khách.
Maersk và Hateco: ga hàng hóa đường sắt miền Bắc
Theo Báo Chính phủ, ngày 20 tháng 10 tại Đan Mạch, Hateco và APM Terminals, thành viên của tập đoàn A.P. Moller Maersk, ký biên bản ghi nhớ nghiên cứu đầu tư, phát triển và vận hành mạng lưới ga hàng hóa đường sắt tại Việt Nam. Kế hoạch gồm một ga ở Hải Phòng, có trung tâm xử lý hàng và hệ thống bãi chứa, cùng ba địa điểm khai thác hàng bằng đường sắt ở miền Bắc nối khu công nghiệp với cảng biển. Sơ bộ tổng mức đầu tư khoảng 3,5 tỷ đô.
Đây là biên bản ghi nhớ, tức cam kết cùng nghiên cứu: chưa có giấy chứng nhận đầu tư, chưa có địa điểm cụ thể của ba ga còn lại, chưa có mốc thời gian. Hai bên đã quen nhau từ cảng container quốc tế Hateco Hải Phòng ở Lạch Huyện, khai thác từ tháng 4 năm 2025 và đón được tàu 18.000 TEU, rồi tháng 4 năm nay công bố hợp tác ở cảng Liên Chiểu, Đà Nẵng, công suất thiết kế dự kiến hơn 5,7 triệu TEU một năm.
Với doanh nghiệp ở Bắc Ninh, Bắc Giang, Thái Nguyên hay Hải Dương, hôm nay container ra Hải Phòng bằng xe đầu kéo. Có ga nối cảng thì có thêm một phương thức để mặc cả và để dự phòng khi đường bộ kẹt. Rẻ hơn hay không còn tùy cước đường sắt, phí bốc xếp ở hai đầu và chặng xe ngắn từ nhà máy ra ga.
Mang theo: chưa cần đổi gì hôm nay, nhưng ai tính chỗ đặt kho hay nhà máy mới trong vài năm tới nên để mắt tới vị trí ba ga sắp được nghiên cứu.
Hải quan Mỹ siết hàng giá trị thấp: khai trước khi đến
Theo The Loadstar, Hải quan và Biên phòng Mỹ (CBP) muốn nhiều dữ liệu hơn và khai sớm hơn với hàng nhập trị giá từ 2.500 đô trở xuống. Hàng đi như hàng thông thường vẫn khai theo loại hình 11, nhưng thay vì nộp trong vòng 15 ngày sau khi hàng đến, phải khai điện tử khi hàng đến hoặc trước đó. CBP tự lấy mẫu và thấy hơn một nửa số lô loại hình 11 sẽ trễ nếu áp hạn mới. Có thêm trường bắt buộc là bên nhận hàng cuối cùng nếu khác người nhận trên tờ khai.
Hàng qua mạng bưu chính quốc tế thuộc loại hình 13, chặt hơn: bỏ tờ khai giấy, khai điện tử khi hoặc trước khi hàng đến, kèm người gửi và số tracking, và số này hãng vận chuyển phải ghi trên manifest hàng đến. Hạn coi là hàng tự nguyện bỏ rút từ 30 ngày xuống 15 ngày. CBP thừa nhận rủi ro một số người nhập khẩu không nhận được hàng.
Với loại hình 13, hạn tuân thủ lẽ ra là ngày 22 tháng 10, nay lùi sang ngày 20 tháng 1. Ngày áp dụng cho loại hình 11 cần hỏi lại broker bên Mỹ.
Mang theo: dữ liệu phải sạch ngay từ kho ở Việt Nam, không chờ hàng tới Mỹ rồi mới bổ sung.
EUDR: bản đồ ranh giới rừng 2020 đã lên mạng
Theo Báo Chính phủ, ngày 20 tháng 10, Cục Lâm nghiệp và Kiểm lâm công bố Bản đồ ranh giới rừng năm 2020, đưa lên trang WebGIS. EUDR đòi chứng minh hàng không gây mất rừng hay suy thoái rừng sau mốc 31 tháng 12 năm 2020 và truy xuất tới lô đất sản xuất. Doanh nghiệp có thể kiểm tra vùng sản xuất của mình có chồng lấn với ranh giới rừng năm 2020 hay không. Với cà phê và cao su, bản đồ nhận diện những vườn có cây che bóng được xếp là đất không có rừng, để hạn chế rủi ro bị nhầm là phá rừng.
Kết quả chia ba mức: độ tin cậy cao, trung bình, và khu vực cần rà soát, những nơi được chuyển về địa phương để đối chiếu hồ sơ và kiểm tra thực địa. Trên phần đất lâm nghiệp có dữ liệu, độ đồng thuận tổng thể giữa hai bản đồ là 78,5%, rừng tự nhiên khớp 92%.
Cục lưu ý đây là dữ liệu nền để tra cứu và đối chiếu, không phải căn cứ pháp lý duy nhất để kết luận một lô hàng đạt EUDR. Doanh nghiệp vẫn cần hồ sơ truy xuất, tọa độ vùng trồng và bằng chứng thực địa.
Mang theo: bộ phận chứng từ và thu mua đưa tọa độ vùng nguyên liệu lên tra một lượt trong tuần này.
Quốc hội: dự thảo sửa 4 luật, giá điện và 18 FTA
Theo Báo Chính phủ, chiều ngày 20 tháng 10 Bộ trưởng Bộ Công Thương Lê Mạnh Hùng trình dự án luật sửa đổi bốn luật: Luật Thương mại, Luật Cạnh tranh, Luật Quản lý ngoại thương và Luật Bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng. Đây là dự thảo, chưa được thông qua. Chính phủ đề xuất bãi bỏ, đơn giản hóa 20 thủ tục hành chính và điều kiện kinh doanh, phân cấp 10 nội dung và tháo gỡ 31 vướng mắc.
Riêng Luật Quản lý ngoại thương, dự thảo đề xuất bãi bỏ 2 thủ tục, đơn giản hóa 9 thủ tục, phân cấp 5 nội dung. Ủy ban Kinh tế và Tài chính hỏi về thẩm quyền công nhận khu vực hải quan riêng và việc đổi tuyến quá cảnh chỉ cần thông báo hay phải được chấp thuận. Với Luật Thương mại, dự thảo bãi bỏ các quy định về hợp đồng và toàn bộ Chương 7 về chế tài; Ủy ban thẩm tra gọi đó là thay đổi lớn về chế định.
Phó Thủ tướng Phạm Gia Túc nói Việt Nam đã ký 18 FTA nhưng doanh nghiệp chưa tận dụng như mong muốn.
Mang theo: hợp đồng mẫu chưa cần sửa, nhưng pháp chế nên theo dõi phần chế tài vì nhiều hợp đồng viện dẫn Luật Thương mại ở điều khoản phạt và bồi thường.
Cước container lên dù tàu về Suez; Salalah, Bắc Cực
Theo FreightWaves dẫn chỉ số Freightos Baltic, tuần qua cước Á đi Bắc Âu tăng 6%, lên 3.442 đô một container 40 feet; Á đi Địa Trung Hải tăng 3%, lên 3.927 đô. Á đi bờ Tây Mỹ 8.126 đô, bờ Đông tăng 1%, lên 9.700 đô. Đà tăng đến từ các đợt GRI nhằm làm giá cứng lại đúng lúc đàm phán hợp đồng năm 2027 bắt đầu, dù nhu cầu đi châu Âu đang yếu đi. Ông Lars Jensen ước tính khoảng 30 đến 35% lượng tàu đã quay lại Suez. Đường ngắn hơn giúp tàu chạy nhiều vòng hơn, làm tăng nguy cơ dư cung năm 2027 nếu nhu cầu không theo kịp, trong khi Seatrade cho biết đơn của MSC và HMM đẩy sổ đơn hàng tàu container lên đỉnh mới.
Tại Oman, Bộ Giao thông xác nhận các hợp đồng nhượng quyền cảng Salalah không được gia hạn sau ngày 1 tháng 11 năm 2028. APM Terminals giữ 30% cổ phần công ty cảng. Salalah có 18 dịch vụ tàu container, chỉ hai dịch vụ không có Maersk hay Hapag-Lloyd, nên hàng chuyển tải qua đây chưa phải đổi gì trước mắt.
Mang theo: đừng để giá của một tuần làm mỏ neo cho cả năm 2027.
Pin đi máy bay: chữ pin chưa đủ, mức sạc thành điều kiện
Theo Vietnam Logistics Review, quy định hàng nguy hiểm 2026 của IATA tách pin thành nhiều họ, mỗi họ một mã UN riêng: pin lithi kim loại UN 3090 và 3091, pin ion lithi UN 3480 và 3481, pin ion natri UN 3551 và 3552. Phải biết cả cấu hình: pin gửi riêng, đóng cùng thiết bị hay lắp sẵn. Hộp sạc không kèm thiết bị nhận điện có thể thuộc UN 3480 chứ không phải 3481, và khác một mã là khác hướng dẫn đóng gói, giới hạn lượng hàng, nhãn, tờ khai và loại tàu bay được chở.
Điều mới từ ngày 1 tháng 1 năm nay là mức sạc: pin ion lithi đóng cùng thiết bị theo hướng dẫn đóng gói 966, Phần 1, không quá 30% dung lượng định mức. Pin UN 3480 và UN 3551 gửi riêng cũng không quá 30%, không chở trên tàu bay chở khách và phải dán nhãn chỉ chở bằng tàu bay chở hàng. Người gửi phải có bằng chứng mức sạc và lưu hồ sơ theo lô; nếu hãng bay phát hiện sai, lô hàng có thể bị dỡ khỏi chuyến.
Sáu câu cần hỏi trước khi đặt chỗ: thành phần hóa học, mã UN, cấu hình pin, đã đạt UN 38 chấm 3 chưa, mức sạc, hướng dẫn đóng gói nào. IATA cũng cấm chở bằng đường hàng không những pin bị nhà sản xuất xác định có lỗi an toàn hoặc pin hư hỏng, kể cả khi nằm trong thiết bị bị thu hồi.
Mang theo: hỏi đủ sáu câu trước khi hỏi giá cước, và thiếu dữ liệu thì tạm dừng.
Tin nhanh: lãi vay, cà phê, tàu cháy, freighter, Đồng Tháp
Lãi vay: ngày 19 tháng 10, 15 ngân hàng tư nhân giảm 0,5 đến 0,7 điểm phần trăm lãi suất tiền gửi niêm yết kỳ hạn từ 6 tháng. MB giảm 1,5% một năm cho năm lĩnh vực ưu tiên, có hàng xuất khẩu; HDBank có gói 10.000 tỷ đồng từ ngày 20 tháng 10 tới hết 30 tháng 11, chỉ áp dụng cho khoản giải ngân mới. VPBank giảm tới 1,5% từ ngày 26 tháng 10. Mỗi gói một điều kiện, nên cần hỏi ngân hàng gói nào áp dụng cho khoản vay phục vụ hàng xuất khẩu.
Cà phê: kết phiên ngày 19 tháng 10, Arabica kỳ hạn tháng 12 tăng 3,3%, lên 6.960 đô một tấn; Robusta kỳ hạn tháng 11 tăng hơn 2%, lên 3.484 đô, vì lo ngại El Niño. Tồn kho Robusta trên sàn ICE đã lên mức cao nhất hơn 11 tháng, nên đây là lý do xem lại điều khoản giá hợp đồng giao đầu năm sau, không phải tín hiệu mua bán.
Tàu cháy: Seatrade đưa tin một tàu container do Hapag-Lloyd khai thác bị cháy và nổ trên hành trình từ Singapore đi Brazil và bị bỏ tàu giữa Đại Tây Dương. Ai có hàng đi Nam Mỹ nên hỏi forwarder hoặc hãng tàu xem lô của mình có trên tàu đó không, và báo sớm cho đơn vị bảo hiểm.
Hàng không: Lufthansa Cargo có lịch đông từ ngày 25 tháng 10 với 88 tuyến freighter, vẫn giữ chuyến Frankfurt, Thành phố Hồ Chí Minh, Thượng Hải, Los Angeles hai lần mỗi tuần. MSC Air Cargo tăng phụ phí từ 1,70 lên 2,30 đô mỗi ký từ ngày 16 tháng 10.
Điều cần nhớ
- Hàng đi vùng Vịnh và hàng nhập đi tàu dầu: Arrow Research dự báo cước tàu dầu có thể còn mạnh tới hết quý 1 năm 2027. Báo giá nên có điều khoản điều chỉnh phụ phí, và khi giải thích với khách thì chỉ dùng những vụ tấn công đã được JMIC hoặc UKMTO xác nhận.
- Hàng kiện nhỏ đi Mỹ: Hải quan Mỹ muốn khai khi hoặc trước khi hàng đến, và hàng qua bưu chính có hạn tuân thủ mới là ngày 20 tháng 1. Kiểm tra với broker bên Mỹ về loại hình khai, người gửi, số tracking và người nhận cuối, ngay từ lúc hàng còn ở kho Việt Nam.
- Gỗ, cà phê, cao su đi châu Âu: đưa tọa độ vùng nguyên liệu lên bản đồ ranh giới rừng năm 2020, xử lý trước những vườn rơi vào khu vực cần rà soát, và gửi phản hồi kèm tọa độ nếu thấy bản đồ sai.
- Hợp đồng cước năm 2027: cước Á Âu đang lên nhờ các đợt GRI, trong khi tàu quay lại Suez và sổ đơn đóng tàu lên đỉnh mới. Mang theo kịch bản giá giảm vào bàn đàm phán, đừng để giá tuần này làm mỏ neo.
- Hàng có pin đi máy bay: trước khi nhận booking, hỏi đủ sáu câu, gồm thành phần hóa học, mã UN, cấu hình pin, UN 38 chấm 3, mức sạc và hướng dẫn đóng gói.
