Tuần này hai thông tin ngược chiều rơi cùng lúc. Theo Xeneta ngày 16/10, sức chở theo lịch qua Bab el-Mandeb, cửa vào Biển Đỏ, đã gấp đôi trong sáu tuần. Cũng tuần này, FreightWaves ghi nhận Houthi tấn công sân bay và trụ sở Aramco ở Ả Rập Xê Út, làm tăng rủi ro Biển Đỏ gián đoạn trở lại. Mùa đấu thầu hợp đồng cước năm 2027 mở ra giữa hai thông tin đó, và người ký hợp đồng phải quyết định khóa bao nhiêu.
Hai lực kéo ngược chiều
Ngày 5/10, sức chở hàng tuần theo lịch qua Bab el-Mandeb theo ít nhất một chiều là 448.273 TEU, theo Xeneta. Con số này mới bằng 48% mức 930.679 TEU của tháng 8/2023, trước khi tàu bắt đầu vòng qua mũi Hảo Vọng, nhưng đã tăng gấp đôi kể từ 27/8/2026. Emily Stausbøll của Xeneta nói chỉ hãng tàu mới trả lời được điều gì đã đổi trong đánh giá an ninh. Bà cho rằng dù lý do là gì, sức chở trả về đội tàu toàn cầu sẽ tác động mạnh tới giá cước và dịch vụ khi bước sang 2027, và chủ hàng phải coi đây là chuyện quan trọng bậc nhất.
Chiều ngược lại, FreightWaves viết rằng Houthi bắt đầu từ tháng 7 cố đóng Bab el-Mandeb với hàng liên quan Ả Rập Xê Út, gồm cả các vụ tấn công tàu đến tháng 8. Sân bay quốc tế King Khalid ở Riyadh trúng đòn, ít nhất 14 người chết. Chưa có xác nhận nào về việc đóng Biển Đỏ trên diện rộng. Theo Freightos, tác động trước mắt là sự bất định chứ chưa phải một cú sốc về sức chở.
Nói gọn: tàu quay lại thì sức chở tăng, giá chịu áp lực giảm. Leo thang an ninh thì ngược lại. Sức chở quay lại đã có số đo, còn việc Biển Đỏ đóng lại thì chưa được xác nhận.
Chủ hàng đang nhìn gì khi đứng trước bàn đấu thầu
Theo FreightWaves, hai tuyến Á Âu chính đều trên 3.000 đô một container 40 feet tuần trước, cao hơn khoảng 70% so với tháng 10/2025. Hãng tàu vào đàm phán với mức giá còn cao theo chuẩn lịch sử. Chủ hàng thì có lý do để ngần ngại: tàu đóng mới giao năm sau và tàu quay lại Biển Đỏ đều làm tăng sức chở thực. Một số chủ hàng vì thế kỳ vọng giá mềm đi trong 2027.
Triển vọng phía hãng tàu cũng chưa ngã ngũ. JOC thuật lại một hội thảo trực tuyến của Hapag-Lloyd: hãng tàu đối mặt chu kỳ đi xuống do dư sức chở từ 2027, nhưng người tham dự còn tranh cãi về thời điểm và mức độ, phụ thuộc nhiều vào địa chính trị.
Vì vậy, hai kiểu sai đều đắt. Khóa cả năm ở mức giá hôm nay thì có thể trả cao hơn thị trường suốt 2027. Bỏ hết sang giá giao ngay thì chịu trọn cú sốc nếu Biển Đỏ đóng lại.
Đọc báo giá: FAK chưa phải giá bạn trả
Mức FAK (Freight All Kinds, mức cước chung áp cho nhiều loại hàng trên cùng tuyến) là giá hãng niêm yết, chưa chắc là số tiền cuối cùng. Cước biển gồm cước cơ bản cộng phụ phí, và hai báo giá chỉ so sánh được khi cùng quy về cước trọn gói (all-in), cùng đầu cảng, cùng loại container. Báo giá "rẻ hơn" nhiều khi chỉ thiếu vài dòng phụ phí.
Tuần này có ví dụ rõ. FAK từ 19/10 là 4.200 đô đi Bắc Âu của Hapag-Lloyd, 4.600 của CMA CGM, 4.500 của MSC, trong khi chỉ số Drewry cho Thượng Hải đi Rotterdam là 3.522 đô. Nhưng một forwarder châu Âu nói với The Loadstar rằng sáng đó anh đã nhận bản điều chỉnh giảm, gần về mức nửa đầu tháng 10, và nhu cầu "vẫn phẳng". Forwarder khác chỉ ra: MSC và CMA CGM đều ghi hạn hiệu lực FAK đến 31/10, và theo kinh nghiệm của người này, khi hãng đặt hạn như vậy thì thường không tăng tiếp trước khi hết hạn.
Hai bài học. Giá niêm yết đầu đợt là điểm bắt đầu của đàm phán, không phải điểm kết thúc. Và hạn hiệu lực ghi trên báo giá là thông tin, đáng đọc như một dòng giá.
Phụ phí nào khóa được trong hợp đồng
Phụ phí khác nhau ở chỗ ai quyết định chúng, nên khác nhau ở chỗ thương lượng được hay không.
| Phụ phí | Nguyên nhân | Thương lượng được? |
|---|---|---|
| BAF/FAF | Biến động giá nhiên liệu tàu biển | Khó ở cấp từng lô; cố định được qua hợp đồng dài hạn |
| CAF | Biến động tỷ giá | Khó ở cấp từng lô; cố định được qua hợp đồng dài hạn |
| THC | Phí xếp dỡ thực tế tại cảng | Rất khó, hãng tàu chỉ thu hộ |
| PSS | Nhu cầu tăng vọt mùa cao điểm | Có, theo cam kết sản lượng hoặc đặt chỗ sớm |
| GRI | Hãng tàu cân bằng cung cầu cả tuyến | Có, theo hợp đồng dài hạn |
| Phí kẹt cảng | Ùn tắc thực tế tại một cảng | Khó, gắn với cảng và có thời hạn |
Điều này quan trọng vì nhiên liệu tàu đang là biến số lớn. Theo ông Kieran Gallagher của Vitol, dầu thô qua Hormuz tăng không có nghĩa là thêm dầu nhiên liệu lưu huỳnh cao cho tàu, và nguồn loại này vẫn khan. Doanh nghiệp có sản lượng đều nên đề nghị gộp cố định BAF và CAF trong hợp đồng, kèm ngưỡng giá dầu: vượt ngưỡng thì hai bên đàm phán lại. Đó là cách thương lượng gián tiếp một khoản phụ phí vốn công bố đồng loạt.
Viết điều khoản cho cả hai đầu hợp đồng
Cước biển chỉ là một nửa. Nếu bạn bán hàng theo hợp đồng nhiều đợt giao, giá cước biến động sẽ đi thẳng vào biên lợi nhuận. Điều khoản điều chỉnh giá giúp xử lý chủ động, thay vì viện đến chế định hoàn cảnh thay đổi cơ bản tại Điều 420 Bộ luật Dân sự 2015, vốn đòi điều kiện khắt khe hơn nhiều.
Một điều khoản điều chỉnh giá dùng được cần bốn thứ: nguồn chỉ số tham chiếu công khai và kiểm chứng độc lập (không viết chung chung "theo giá thị trường"), thời điểm chốt chỉ số, công thức tính, và cách xử lý khi nguồn chỉ số ngừng công bố. Thêm một biên độ trần - sàn để biến động nhỏ không buộc hai bên ngồi lại.
Với đoạn vận chuyển, hãy ghi thời gian giao hàng có đệm. WiseTech cho biết chỉ 9,9% lô hàng Á Âu đến đúng hẹn trong tháng 9, và các lô trễ từ tám ngày trở lên chiếm gần một nửa khối lượng. Cam kết giao hàng không có đệm trong bối cảnh đó rất dễ bị phá.
Ví dụ: chia 120 container giữa hợp đồng và giá giao ngay
Ví dụ giả định, chỉ để minh họa cách tính, không phải dự báo. Một doanh nghiệp đi 120 container 40 feet mỗi năm sang Bắc Âu. Hãng chào hợp đồng 12 tháng giá cố định 3.600 đô một container. Giá giao ngay năm sau, chưa ai biết, thử hai kịch bản: 3.000 đô và 4.200 đô.
| Cách chia | Giao ngay 3.000 đô | Giao ngay 4.200 đô |
|---|---|---|
| Khóa cả 120 container ở 3.600 | 432.000 đô | 432.000 đô |
| Toàn bộ giá giao ngay | 360.000 đô | 504.000 đô |
| 60 hợp đồng, 60 giao ngay | 396.000 đô | 468.000 đô |
Khóa hết thì chi phí biết trước nhưng nếu giá về 3.000 đô là trả hơn 72.000 đô. Toàn bộ giao ngay có thể rẻ nhất, cũng có thể đắt nhất, chênh tới 144.000 đô giữa hai kịch bản. Chia đôi cho khoảng dao động hẹp hơn: 396.000 đến 468.000 đô. Tỷ lệ chia là quyết định của doanh nghiệp, phụ thuộc vào biên lợi nhuận chịu được bao nhiêu biến động cước.
Chuẩn bị sẵn kịch bản Biển Đỏ
Rủi ro đã nằm trên bàn thì kịch bản nên được viết sẵn, không đợi sự cố mới nghĩ. Khung sổ tay ứng phó gồm ba phần. Ngưỡng kích hoạt đo được, ví dụ "có xác nhận tàu buôn bị tấn công trong Biển Đỏ" hoặc "hãng tàu thông báo đổi tuyến trên dịch vụ của mình", chứ không phải "khi thấy có vẻ rủi ro". Chủ quyết định ghi bằng chức danh. Và hành động 24 giờ đầu theo thứ tự: xác nhận thông tin với forwarder, báo bộ phận bán hàng về khả năng trễ, kích hoạt phương án dự phòng đã thỏa thuận.
Phương án dự phòng cũng có giá. Giữ quan hệ với hãng tàu thứ hai hoặc biết trước tuyến thay thế nghĩa là chấp nhận chi phí duy trì thường trực. Điều đó chỉ đáng với rủi ro đã xếp hạng cao, và đường Biển Đỏ trong mùa đấu thầu này đáng được xếp như vậy.
Việc cần làm
- Quy mọi báo giá về cùng phạm vi cước trọn gói, cùng đầu cảng, cùng loại container trước khi so sánh.
- Ghi hạn hiệu lực của từng báo giá FAK và hỏi forwarder báo giá đó có thực tế áp dụng không.
- Đề nghị cố định BAF và CAF trong hợp đồng, kèm ngưỡng giá dầu để mở lại đàm phán.
- Quyết định tỷ lệ hợp đồng và giá giao ngay bằng cách tính ít nhất hai kịch bản giá, như ví dụ trên.
- Trong hợp đồng bán hàng nhiều đợt, thêm điều khoản điều chỉnh giá với chỉ số công khai, thời điểm chốt và biên độ trần - sàn.
- Cộng đệm thời gian vào cam kết giao hàng trên tuyến Á Âu.
- Viết sổ tay ứng phó Biển Đỏ với ngưỡng kích hoạt đo được, chức danh quyết định và danh sách việc 24 giờ đầu.
- Theo dõi booking thực tế tuần sau 19/10 trước khi tin rằng FAK mới có thật.
