Hôm 23/9, Bộ trưởng Tài chính Mỹ Scott Bessent cho biết Washington và Bắc Kinh đồng ý lùi hạn chót của thỏa thuận đình chiến Busan từ 10/11 sang 10/1/2027, theo The Loadstar. Nhưng lời tuyên bố chưa phải văn bản. FreightWaves ghi nhận đến ngày 28/9 chưa có thông báo chính thức nào kéo dài việc hoãn phí cảng của USTR, và theo thông báo hiện hành, việc hoãn hết hiệu lực lúc 23 giờ 59 ngày 9/11 theo giờ miền Đông Mỹ. Báo giá và hợp đồng đi Mỹ trong quý IV nên bám vào ngày trên giấy, không bám vào tin trên truyền hình.
Ba lớp, ba ngày khác nhau
Tin tức tuần này gộp ba việc khác nhau, mỗi việc có ngày riêng.
- Đình chiến chung: hạn chót mới là 10/1/2027, theo Bessent. Hội nghị thượng đỉnh kết thúc ngày 25/9 và công bố rất ít chi tiết kinh tế.
- Phí cảng USTR: bắt nguồn từ cuộc điều tra Mục 301 về chính sách hàng hải, logistics và đóng tàu của Trung Quốc. Phí được hoãn một năm từ 10/11/2025. The Loadstar viết việc gia hạn đình chiến bao gồm cả hoãn phí cảng, nhưng FreightWaves lưu ý tuyên bố đình chiến không tự động sửa thông báo của USTR, và cần một thông báo mới.
- Cắt thuế 30 đổi 30: Mỹ và Trung Quốc mỗi bên cắt thuế cho hàng trị giá 30 tỷ USD, theo The Loadstar. VnExpress tóm lại là 60 tỷ USD hàng hóa, từ ngô Mỹ đến đồ chơi và hàng điện tử Trung Quốc.
Ba lớp này không đi cùng nhau. Người đọc chỉ thấy tiêu đề "gia hạn" dễ nhầm rằng mọi thứ đều đã lùi đến tháng 1.
Phí cảng USTR: không chỉ tàu của hãng Trung Quốc
Phí cảng là chuyện của hãng tàu, nhưng chi phí có thể rơi vào chủ hàng. FreightWaves mô tả biểu phí ban đầu: tàu do công ty Trung Quốc khai thác hoặc thuộc sở hữu Trung Quốc chịu phí 50 USD mỗi net ton. Tàu đóng ở Trung Quốc nhưng do hãng ngoài Trung Quốc khai thác chịu mức cao hơn của hai số: 18 USD mỗi net ton hoặc 120 USD mỗi container dỡ xuống. Biểu phí này được thiết kế để tăng dần qua các năm sau. Mỗi tàu chỉ bị tính một lần ghé mỗi vòng quay, tối đa năm vòng quay mỗi năm.
Phạm vi này rộng hơn các hãng tàu Trung Quốc như Cosco hay OOCL. FreightWaves cho rằng nếu phí quay lại, hãng tàu có thể đổi cách bố trí tàu và lịch ghé cảng, hoặc thu lại qua phụ phí và cước trọn gói, và tác động có thể lan tới nhà nhập khẩu, xuất khẩu Mỹ. Cũng theo FreightWaves, hơn 200 tổ chức hàng hải và thương mại đã đề nghị USTR gia hạn việc hoãn; Supply Chain Dive cho biết thư ngày 23/9 gửi USTR có chữ ký của NRF cùng nhiều hiệp hội khác.
Doanh nghiệp có hàng đi Mỹ nên hỏi forwarder xem tàu trên dịch vụ đang đặt có thuộc diện trên không: tàu đóng ở Trung Quốc, hoặc do công ty Trung Quốc sở hữu, khai thác.
Cắt thuế 30 đổi 30: đã có tên hàng, chưa có ngày
The Loadstar cho biết thỏa thuận hạ thuế xuống mức tối huệ quốc (MFN) cho hơn 90% sản phẩm trong danh sách, với tổng cộng 1.696 dòng hàng. Danh sách phía Trung Quốc gồm 1.619 mục. Hai bên phải hoàn tất thủ tục pháp lý trong nước thì việc cắt thuế mới có hiệu lực đồng thời. Supply Chain Dive viết rằng Nhà Trắng chưa nêu mức giảm cụ thể hay ngày thực hiện, và hàng đồ chơi, đồ gia dụng nằm trong diện đề xuất giảm thuế vào Mỹ.
Với hàng Việt, câu hỏi thực tế là đơn hàng có chuyển đi hay không. Tuổi Trẻ dẫn chuyên gia cho rằng giảm thuế Mỹ - Trung có thể khiến một số đơn hàng dịch chuyển, nhưng chưa đủ để thay thế hoàn toàn lợi thế của hàng Việt.
Cước Thái Bình Dương: trượt trước Tuần lễ Vàng
The Loadstar viết cước xuyên Thái Bình Dương sẽ giảm, dù hai nước vừa đồng ý cắt thuế. Seatrade Maritime cho biết cước spot đi bờ Đông và bờ Tây Mỹ đã dịu xuống khi gần Tuần lễ Vàng của Trung Quốc, kèm cảnh báo tắc nghẽn tăng và tàu quay lại Suez làm bức tranh phức tạp. Trong khi đó, cụm cảng Los Angeles - Long Beach xử lý khối lượng kỷ lục suốt mùa hè, còn Oakland và các cảng Seattle, Tacoma sụt hàng, theo The Loadstar. Hãng tàu tập trung vào San Pedro Bay nên chủ hàng có ít lựa chọn cảng hơn.
Cước giảm không đồng nghĩa với báo giá của bạn giảm. Hãy hỏi thời hạn hiệu lực của báo giá và liệu phụ phí gắn với phí cảng có được ghi rõ hay không.
Mỹ chưa có FTA với Việt Nam, nên thuế và phòng vệ phải tra trực tiếp
Danh sách 17 FTA đang có hiệu lực của Việt Nam trên WTO Center không có Hoa Kỳ, nên mọi mức thuế Mỹ áp cho hàng Việt phải tra thẳng biểu thuế phía Mỹ. Trước khi báo giá dài hạn, doanh nghiệp nên tra tình trạng phòng vệ thương mại của mã HS dự kiến bán qua Cục Phòng vệ thương mại và thông báo của cơ quan điều tra phía Mỹ, rồi tra lại định kỳ vì vụ việc có thể mở bất kỳ lúc nào. Nếu có nghi vấn chuyển tải bất hợp pháp, cơ quan Mỹ có thể điều tra cả một nhóm hàng; doanh nghiệp làm ăn đúng vẫn phải chứng minh nguồn nguyên liệu, nên hồ sơ nguồn gốc cần lưu ngay từ đầu.
Đa dạng hóa: CPTPP là lựa chọn, nhưng không tự có đơn hàng
Ông Ngô Chung Khanh, Phó Vụ trưởng Vụ Phát triển thị trường nước ngoài và Thương mại đa biên (Bộ Công Thương), nói với Báo Chính phủ rằng nên nhìn CPTPP không chỉ là thị trường mua mà còn là nguồn cung nguyên liệu: nhập nguyên liệu từ một thành viên, sản xuất tại Việt Nam, rồi xuất đi trong hoặc ngoài khối. Theo số liệu ông cung cấp, năm 2025 nhập khẩu của các nước CPTPP (không tính Việt Nam) khoảng 4.250 tỷ USD, trong khi Việt Nam xuất sang các nước còn lại trong khối hơn 70 tỷ USD. Canada nhập hơn 700 tỷ USD mỗi năm và Việt Nam xuất hơn 7 tỷ USD; Mexico nhập hơn 650 tỷ USD và Việt Nam xuất khoảng 6,5 tỷ USD.
Bà Nguyễn Thị Trang, Tham tán Thương mại Việt Nam tại Mexico, nhấn mạnh có ưu đãi thuế chưa đồng nghĩa có đơn hàng. Nhà nhập khẩu Mexico xét quy cách, chất lượng, chứng nhận, năng lực sản xuất, số lượng đặt hàng tối thiểu, thời gian giao hàng và khả năng phản hồi khi có sự cố. Trong số 8 doanh nghiệp Mexico sang Việt Nam kết nối, 4 doanh nghiệp đạt thỏa thuận. Ông Khanh cũng nói muốn hưởng ưu đãi phải đáp ứng quy tắc xuất xứ và không "bỏ trứng một giỏ" về thị trường lẫn nguồn cung.
Về chứng từ, CPTPP không có mẫu C/O giấy chuẩn bắt buộc; chứng từ xuất xứ là Bản khai báo xuất xứ do nhà xuất khẩu, nhà sản xuất, hoặc nhà nhập khẩu (theo điều kiện từng nước thành viên) tự lập, theo Thông tư 03/2019/TT-BCT. Cách áp dụng cụ thể cho từng lô nên kiểm tra lại với cơ quan có thẩm quyền.
Ví dụ giả định: đo mức phụ thuộc vào Mỹ
Giả định một doanh nghiệp có doanh thu xuất khẩu năm là 800.000 USD, trong đó Mỹ chiếm 520.000 USD. Tỷ trọng phụ thuộc bằng doanh thu gắn với thị trường chia tổng doanh thu: 520.000 / 800.000 × 100% = 65%.
Doanh nghiệp tự đặt ngưỡng nội bộ: "theo dõi" khi một thị trường vượt 50%, "hành động" khi vượt 60%. Ngưỡng là chính sách nội bộ theo khẩu vị rủi ro, không phải mức pháp luật quy định. Ở 65% doanh nghiệp này đã qua mức hành động, tức là bắt đầu xây quan hệ sơ bộ ở một thị trường thay thế dù chưa có sự cố.
Con số đáng sợ hơn là thời gian. Giả định tiếp: doanh nghiệp ước tính nếu mất hẳn thị trường Mỹ, một thị trường thay thế đã có quan hệ sơ bộ cần ít nhất 12 tháng mới đạt 50% quy mô cũ. 50% của 520.000 USD là 260.000 USD, tức sau 12 tháng doanh thu năm từ thị trường mới vẫn thấp hơn trước 260.000 USD. Danh sách thị trường dự phòng chỉ ghi trên giấy, chưa từng có đơn hàng thử, gần như không giảm thời gian và chi phí khi phải kích hoạt thật.
Việc cần làm
- Ghi vào báo giá và hợp đồng ngày hiệu lực theo văn bản chính thức, không theo tin báo chí; theo dõi thông báo mới của USTR trước 9/11.
- Hỏi forwarder dịch vụ đang đặt có tàu thuộc diện phí cảng USTR hay không và phụ phí liên quan được tính thế nào.
- Hỏi thời hạn hiệu lực của báo giá cước trước Tuần lễ Vàng, khi cước đang trượt.
- Tra tình trạng phòng vệ thương mại của mã HS xuất sang Mỹ trên cổng Cục Phòng vệ thương mại và tra lại định kỳ.
- Lưu hồ sơ nguồn gốc nguyên liệu cho từng lô ngay từ đầu.
- Tính tỷ trọng phụ thuộc theo thị trường và theo khách hàng, đặt hai ngưỡng nội bộ.
- Chọn một thị trường thử trong CPTPP và gửi đơn hàng nhỏ khi hoạt động còn thuận lợi.
