Mỹ và Trung Quốc lùi hạn chót đình chiến Busan từ 10/11 sang 10/1/2027, nhưng phí cảng Mỹ đánh vào tàu liên quan Trung Quốc vẫn có thể quay lại từ 10/11 vì chưa có văn bản gia hạn. Cùng lúc, tắc cảng châu Á giữ chân khoảng 3 triệu TEU sức chở container và có thể kéo sang 2027.
Mỹ – Trung gia hạn đình chiến, phí tàu vẫn treo
Theo The Loadstar, Bộ trưởng Tài chính Mỹ Scott Bessent cho biết hôm 23/9 hai bên đồng ý lùi hạn chót sang 10/1/2027, chỉ khoảng bốn tuần trước Tết Nguyên đán của Trung Quốc. VnExpress đưa tin hai nước sẽ giảm thuế với khoảng 60 tỷ đô la Mỹ hàng hóa, nhưng theo Supply Chain Dive, Nhà Trắng chưa nói giảm bao nhiêu và từ ngày nào.
Phí tàu là chuyện riêng. Văn phòng Đại diện Thương mại Mỹ (USTR) đặt phí với tàu liên quan Trung Quốc khi vào cảng Mỹ: 50 đô mỗi tấn dung tích tịnh với tàu của hãng hoặc chủ Trung Quốc. Hãng không phải Trung Quốc nhưng dùng tàu đóng ở Trung Quốc chịu mức cao hơn giữa 18 đô mỗi tấn dung tích tịnh và 120 đô mỗi container dỡ xuống. Phí được tạm hoãn đến 23 giờ 59 phút ngày 9/11 giờ miền Đông nước Mỹ. Đến 28/9 chưa có thông báo gia hạn, nên các nguồn đọc khác nhau; chúng tôi chọn cách đọc an toàn hơn: phí có thể quay lại từ 10/11.
Hàng Việt không cần là hàng Trung Quốc, chỉ cần con tàu thuộc diện chịu phí. Ví dụ giả định: tàu đóng ở Trung Quốc dỡ 5.000 container tại cảng Mỹ sẽ chịu 600 nghìn đô cho một lần ghé, và hãng tàu có thể chia khoản này vào phụ phí.
Hai mốc cần nhớ là 10/11 và 10/1/2027. Tuần này hãy hỏi forwarder xem báo giá có kèm phụ phí nếu phí quay lại.
Tắc cảng châu Á giữ chân 3 triệu TEU
The Loadstar cho biết gián đoạn ở cảng châu Á đang giữ chân khoảng 3 triệu TEU sức chở, còn độ tin cậy lịch tàu toàn cầu tệ nhất kể từ 2022; DP World gọi đó là "bình thường mới". Theo JOC, mùa cao điểm đến sớm hơn thường lệ và các nhà phân tích cảnh báo tắc nghẽn có thể kéo sang 2027. Đây là dự báo của giới phân tích, chỉ nên dùng làm tín hiệu lên kế hoạch.
Tàu trễ kéo theo rớt booking, hàng nằm lâu ở cảng trung chuyển, và container về muộn khi thời gian miễn phí lưu container (free time) vẫn chạy, thường không được cộng thêm. Về giá, cước giao ngay Thượng Hải đi cảng JNPA của Ấn Độ tăng 20% từ cuối tháng 8, lên khoảng 3.700 đô một TEU. Tiêu đề bài viết nói gấp đôi nhưng nội dung chỉ nêu 20%, nên chúng tôi lấy mức 20%.
Bốn việc nên làm: booking sớm và xác nhận lại trước ngày cắt máng; xin free time ngay khi chốt cước; có sẵn hãng tàu và đường trung chuyển dự phòng; báo khách thời gian giao có biên độ. Đơn giao quanh 10/1 nên chốt booking sớm hơn một nhịp, vì tiền phạt giao chậm có thể lớn hơn cước. Hãy đọc lại điều khoản giao hàng và hỏi bộ phận pháp chế.
Tàu quay lại Suez, hãng tàu tìm cách giữ giá
Theo The Loadstar, Maersk và Hapag-Lloyd trong liên minh Gemini sẽ đưa tuyến châu Á đi Địa Trung Hải số 1 qua Suez từ tháng sau, tuyến chính thứ tư của Gemini quay về. Tàu Umm Qarn (14.500 TEU) rời Tanjung Pelepas ngày 17/10; chuyến chiều về đầu tiên dự kiến rời Algeciras ngày 5/12, nên đơn nhập quý bốn vẫn tính theo lịch cũ.
Theo Xeneta, vòng quay trọn của tuyến này giảm từ 98 ngày xuống 84 ngày. Con số nhanh hơn 10 đến 14 ngày là của tuyến Ấn Độ đi Savannah (Mỹ), theo FreightWaves; hai con số không thay thế nhau.
Tàu quay lại làm sức chở dư ra, nên cước giao ngay châu Á đi Địa Trung Hải chịu áp lực giảm. CMA CGM công bố cước FAK từ 19/10: 4.600 đô một container 40 feet đi Tây Địa Trung Hải, 4.900 đô đi Đông Địa Trung Hải, cao hơn mức 3.485 đô của Drewry cho tuyến Thượng Hải đi Genoa hơn 1.000 đô. Giữ được giá hay không còn phải chờ.
Về an ninh, Hapag-Lloyd cho biết các chuyến đầu qua Bab al-Mandab có hải quân hộ tống. gCaptain dẫn bà Kaja Kallas: EU không đủ tàu hộ vệ, phái bộ Aspides chủ yếu có ba tàu trong khi được cho là cần ít nhất 10. Ba tuyến châu Á đi Bắc Âu của Gemini vẫn vòng Mũi Hảo Vọng.
Hỏi forwarder: tuyến của tôi có qua Suez không, và thời gian thực tế khi chờ hộ tống là bao nhiêu. Tháng 10 nên xin báo giá ngắn hạn, sau 19/10 hãy ký giá dài.
Nông sản đi EU: kiểm soát từ vùng trồng; FTA với EFTA
Theo Báo Chính phủ, EU nhập khoảng 35 tỷ đô la nông, lâm, thủy sản mỗi năm và đang chuyển từ kiểm tra tại cửa khẩu sang đòi truy xuất từ khâu sản xuất. Ông Ngô Xuân Nam của Văn phòng SPS Việt Nam cho biết từ đầu năm 2026 EU đã đưa ra khoảng 90 thông báo thay đổi quy định an toàn thực phẩm. Với mức dư lượng tối đa (MRL) của thuốc bảo vệ thực vật, mức trong nước có thể tới 10 phần triệu, còn EU dự kiến chỉ cho phép từ 0,01 đến 0,05 phần triệu với một số sản phẩm như xoài, cà chua. Đạt chuẩn trong nước chưa có nghĩa là đạt chuẩn EU. Ớt, ớt chuông, xoài, trà, cà phê và hạt tiêu bị ảnh hưởng trực tiếp.
EU dự kiến công bố quy định mới ngày 1/3/2027, hiệu lực sau 20 ngày, nên Việt Nam có khoảng 6 tháng chuẩn bị. Bốn nhóm hàng còn chịu tần suất kiểm tra biên giới: ớt chuông, thanh long, sầu riêng, đậu bắp. Hệ thống điện tử ELAN cho chứng từ phi hải quan dự kiến áp dụng đầy đủ từ 17/1/2028. Bối cảnh: cà phê chín tháng năm 2026 tăng 15,4% về lượng nhưng kim ngạch giảm 7,3%; tổn thất sau thu hoạch rau quả Việt Nam khoảng 30 đến 40%, Thái Lan chỉ 10 đến 15%.
Về EFTA (Thụy Sĩ, Na Uy, Iceland, Liechtenstein), Bộ Công Thương mới hoàn tất dự thảo tờ trình về việc ký hiệp định, chưa có chi tiết thuế hay quy tắc xuất xứ. Với nông sản đi EU, việc chuẩn bị bắt đầu từ vùng trồng, không phải từ cảng.
Thông quan tập trung: một đầu mối, một dòng dữ liệu
Theo Vietnam Logistics Review, từ 1/6/2026 Hải Phòng thí điểm thông quan tập trung: hồ sơ về một đầu mối xử lý, còn kiểm tra thực tế và giám sát hàng vẫn ở cửa khẩu. Chi cục Hải quan khu vực 3 bố trí 89 công chức chuyên trách cho Đội Thông quan.
Sau một tháng, đội xử lý 45.425 tờ khai và thời gian xử lý tờ khai luồng vàng giảm khoảng 12 đến 19%. Đến giữa tháng 7, số tờ khai vượt 64.000 và thời gian thông quan trung bình của cả Chi cục giảm khoảng 16%. Theo Bộ Tài chính, chứng từ đã số hóa không phải nộp lại, trừ khi có dấu hiệu vi phạm.
Mặt trái là hậu kiểm: lỗi dữ liệu của doanh nghiệp bị nhận diện nhanh hơn, nhất quán hơn. Bài báo nêu những thứ cần quản trị chặt: dữ liệu gốc, mã đơn vị khai báo, tài khoản thanh toán, chứng từ số, phân quyền người dùng và quy trình phản hồi khi hải quan yêu cầu bổ sung. Ví dụ giả định: công ty nhập qua hai cảng ở Hải Phòng, hai người khai dùng hai file mô tả khác nhau cho cùng một linh kiện; khi hồ sơ dồn về một đầu mối, chênh lệch đó dễ bị hỏi hơn. Gom người về một nơi mà dữ liệu vẫn phân mảnh mới chỉ là tập trung địa điểm. Hải quan chưa có lịch nhân rộng, nên doanh nghiệp ở cảng khác hãy dọn dữ liệu gốc từ bây giờ.
Cửa khẩu Đồng Đăng – Lạng Sơn, Mộc Bài và Lào Cai
Theo Báo Chính phủ, Quyết định 1855 của Thủ tướng phê duyệt điều chỉnh quy hoạch chung Khu kinh tế cửa khẩu Đồng Đăng Lạng Sơn đến năm 2045, quy mô 39.400 héc ta. Vùng 1 sát biên giới khoảng 19.123 héc ta gắn với cửa khẩu, cảng cạn, logistics; vùng 2 là đô thị Lạng Sơn khoảng 12.774 héc ta; vùng 3 phía Nam khoảng 7.502 héc ta gắn với kho bãi và đủ điều kiện hạ tầng để hình thành khu thương mại tự do. Quy hoạch là tấm bản đồ, chưa phải con đường: đây là tín hiệu trung và dài hạn, hữu ích cho ai tính thuê kho ở Lạng Sơn.
Ngày 28/9, Phó Thủ tướng Thường trực họp về đề án thí điểm cơ chế cho Mộc Bài và khu hợp tác kinh tế qua biên giới tại Lào Cai. Thứ trưởng Bộ Tài chính nêu ba điểm nghẽn ở Mộc Bài: hạ tầng chưa đồng bộ, thiếu dự án đủ lớn, và liên thông yếu với cửa khẩu Bavet của Campuchia. Tây Ninh đề xuất mô hình "một cửa, một lần dừng" tại cặp cửa khẩu này. Lào Cai có đề án cửa khẩu thông minh được duyệt hồi tháng 3.
Trong ngắn hạn, hãy theo dõi mô hình một cửa một lần dừng ở Mộc Bài.
Diesel tăng giá, phụ phí nhiên liệu
FreightWaves cho biết giá diesel ở Mỹ lên sát 6,57 đô một gallon tính đến 28/9, cao hơn tháng trước 16,5%, trong khi chỉ số cước xe tải toàn quốc chỉ cao hơn 5,2%. Phụ phí nhiên liệu bù phần dầu tăng cho hàng theo hợp đồng, còn chặng chạy rỗng nhà xe tự gánh. Tỷ lệ nhà xe từ chối đơn hàng quanh 14%, nên nhà xe có thế đàm phán.
Doanh nghiệp Việt bán điều kiện giao tới kho người mua ở Mỹ có cước kéo nội địa nằm trong giá chào; báo giá cố định thì phần chênh do giá dầu thuộc về mình. VnEconomy đưa tin Tổng thống Mỹ Donald Trump cho biết Nhà Trắng vẫn cân nhắc lệnh cấm xuất khẩu diesel, chưa có chi tiết về thời điểm hay phạm vi.
Giá nhiên liệu vào hóa đơn qua hai cửa: phụ phí nhiên liệu cước biển (BAF) và điều khoản phụ thu theo giá dầu của nhà xe, nếu hợp đồng có ghi. Ví dụ giả định: doanh nghiệp ở Bắc Ninh ký giá kéo container ra Hải Phòng cố định cả quý, không điều chỉnh theo giá dầu; nhà xe có thể xin điều chỉnh giữa chừng hoặc ưu tiên xe cho khách trả giá mới. Hãy đọc lại điều khoản BAF, để báo giá hiệu lực một đến hai tuần và ghi rõ đã gồm hay chưa gồm phụ phí nhiên liệu.
Tin nhanh: kênh Panama rộng hơn, sông Rhine cạn
gCaptain đưa tin kênh Panama nâng mớn nước tối đa cho tàu Neopanamax lên 49 feet từ 48 feet, áp dụng ngay. Từ 15/10, số lượt tàu Neopanamax mỗi ngày tăng từ 9 lên 10. Kênh vẫn cảnh báo lưu vực thiếu nước và hệ thống đặt chỗ trước vẫn là cách duy nhất để chắc chắn có ngày qua kênh.
Ở châu Âu, theo Bloomberg, mực nước tại Kaub trên sông Rhine tụt dưới ngưỡng vận tải 3 centimet hôm thứ Bảy, và cước chở diesel từ Rotterdam lên Karlsruhe tăng 15% hôm thứ Hai. Hàng vào nội địa Đức bằng sà lan sẽ chậm và đắt hơn: hãy hỏi forwarder phụ phí mực nước thấp.
Điều cần nhớ
- Hỏi forwarder và hãng tàu: nếu phí cảng Mỹ với tàu liên quan Trung Quốc quay lại từ 10/11, báo giá có thêm phụ phí nào không.
- Mùa cao điểm: booking sớm, xác nhận lại booking trước ngày cắt máng, xin thêm free time ngay khi chốt cước.
- Hàng đi châu Âu và Địa Trung Hải: hỏi rõ tuyến có qua Suez không, giữ báo giá ngắn hạn đến sau 19/10.
- Nông sản đi EU: rà lại nhật ký dùng thuốc bảo vệ thực vật với vùng trồng ngay từ vụ này, trước mốc 3/2027.
- Đọc lại điều khoản phụ phí nhiên liệu với hãng tàu và nhà xe; rút ngắn hiệu lực báo giá cho khách.
