Một tàu chở hoá chất trúng đạn ngoài khơi Qatar, vụ đầu tiên trong đợt leo thang này cho thấy tấn công trên biển đã lan sâu vào bên trong Vịnh. Cùng ngày, hải quan Mỹ bắt đầu hủy mã nhà nhập khẩu thiếu hồ sơ, và cước đi châu Âu đã giảm 34 đến 43% từ đầu tháng 7 trong khi sản lượng container toàn cầu lập kỷ lục.
Hormuz lan vào Vịnh: tàu trúng đạn ngoài khơi Qatar
Theo gCaptain, dẫn cảnh báo của UKMTO, tàu Acers chở hoá chất và dầu bị nhiều quả đạn bắn trúng vào khoảng 19 giờ tối thứ Tư theo giờ quốc tế, cách bắc Qatar khoảng 51 hải lý. Splash247 gọi đây là vụ tấn công đầu tiên được báo cáo bên ngoài eo Hormuz kể từ khi các vụ tấn công tàu buôn nối lại hôm 28 tháng 9. UKMTO báo có thương vong; Reuters dẫn nguồn cho biết thủy thủ bị thương nhẹ.
Reuters dẫn một quan chức gần Tehran: Iran cảnh báo bất kỳ nỗ lực nào mở tuyến mới xuất khẩu dầu sẽ bị coi là hành động thù địch. Theo Reuters, số tàu tìm cách đi qua eo tuần trước xuống mức thấp nhất trong hơn hai tháng, còn Bloomberg nói lượng dầu thô qua eo đã gần về mức trước chiến sự. Một bên đếm tàu, một bên đếm thùng dầu, nên không thể gộp thành câu "Hormuz ổn rồi".
Giá chở dầu phản ánh rủi ro. Theo Signal Ocean mà Bloomberg dẫn, hơn 40% trong khoảng 850 siêu tàu dầu thế giới đang ở trong Vịnh hoặc cách vài ngày chạy tàu. Giá thuê một siêu tàu dầu chặng Vịnh sang Đông Á lên gần 1,4 triệu đô một ngày, cao nhất mọi thời đại.
Trong nước, theo Báo Chính phủ, giá xăng E5 RON92 không quá 27.703 đồng một lít, tăng 1.134 đồng; diesel giảm 589 đồng, còn không quá 29.128 đồng. Một kỳ giảm chưa phải xu hướng.
Hàng đi Trung Đông, nhất là vào các cảng trong Vịnh, cần hỏi hãng tàu và forwarder về lịch tàu và phụ phí rủi ro chiến tranh trước khi chốt giá với khách.
Hải quan Mỹ siết hồ sơ nhà nhập khẩu trước quý 4
Theo The Loadstar dẫn bản tin thị trường của Maersk, các yêu cầu hải quan mới ở Mỹ, Mexico và châu Âu ập tới đúng quý 4 nhiều biến động. Ở Mỹ, CBP đã bắt đầu hủy mã nhà nhập khẩu (importer of record number) của doanh nghiệp không cung cấp đủ và chính xác thông tin định danh; mã bị hủy thì không đưa được hàng vào Mỹ. Doanh nghiệp được khuyên kiểm tra mẫu đơn 5106, gồm địa chỉ kinh doanh, email, số điện thoại, và quyền truy cập tài khoản ACE.
Ví dụ giả định: một nhà máy nội thất bán DDP và lập công ty con ở Mỹ đứng tên nhập khẩu, nhưng email trong hồ sơ đăng ký là của người kế toán đã nghỉ. Mã bị hủy thì container cập cảng không ai khai được và mỗi ngày đứng là một ngày phí. Nếu người mua Mỹ đứng tên nhập khẩu, một email nhắc khách kiểm tra là đủ.
Về hoàn thuế IEEPA, Supply Chain Dive nói CBP bắt đầu hoàn cho các tờ khai đã thanh khoản chính thức, tạm thời chỉ với doanh nghiệp đã nộp mã nhà nhập khẩu hợp lệ chậm nhất ngày 30 tháng 7. The Loadstar dẫn Maersk nêu điều kiện khác cho tờ khai cũ: nhà nhập khẩu đang có vụ kiện chờ xử ở Tòa Thương mại Quốc tế. Hai nguồn nói hai điều kiện, chưa thể ghép thành một quy tắc; điểm chắc chắn là tiền không tự về, phải nộp yêu cầu và đăng ký tài khoản ngân hàng với CBP.
CBP cũng hỏi, trong một thông báo sơ bộ, có nên yêu cầu nhà nhập khẩu nộp cả chứng từ xuất khẩu của nhà cung cấp nước ngoài hay không. Mexico từ ngày 1 tháng 10 bắt buộc nhà nhập khẩu nộp tờ khai trị giá hải quan điện tử. Maersk khuyên giữ chỗ vận tải sớm.
Container kỷ lục, Mỹ qua đỉnh, cước đi Âu giảm sâu
Theo Container Trades Statistics, tháng 8 thế giới chở 17,46 triệu TEU, kỷ lục mới, tăng 3,7% so với cùng kỳ. CTS cũng cảnh báo mức tăng từng tháng đang chậm lại.
Ở Mỹ, Global Port Tracker của Liên đoàn Bán lẻ Quốc gia và Hackett Associates cho biết các cảng lớn nhận 2,3 triệu TEU trong tháng 8, nhiều khả năng là tháng cao nhất năm 2026. Dự báo tháng 9 là 2,28 triệu TEU, tháng 10 là 2,25 triệu, tháng 11 còn 2 triệu. Ông Jonathan Gold nói phần lớn hàng cho mùa lễ đã về, phần còn lại của năm chỉ là bổ sung phút chót và chuẩn bị cho đầu năm 2027.
Theo Xeneta, cước giao ngay Viễn Đông đi bờ Tây Mỹ giảm 2 đô vào ngày 7 tháng 10, lần giảm đầu tiên từ giữa tháng 9, còn khoảng 8.336 đô một container 40 feet. Đi châu Âu giảm thật: từ ngày 1 tháng 7, đi Địa Trung Hải giảm 43% còn khoảng 4.007 đô, đi Bắc Âu giảm 34% còn khoảng 3.645 đô. Ông Peter Sand nói thị trường chưa chạm đáy, và châu Âu đang vào mùa đấu thầu hợp đồng dài hạn.
Ai bán CIF hoặc CFR, tức tự mua cước, nên hỏi forwarder giá hợp đồng ba tháng, sáu tháng ngay tuần này. Ví dụ giả định: cước đi Ý đã giảm 43% mà giá bán cho khách giữ nguyên; nên quyết trước khi khách hỏi là giữ phần chênh làm đệm rủi ro hay chia bớt cho khách.
Diễn đàn thuế, hải quan: mã HS và hậu kiểm
Tại diễn đàn ngày 8 tháng 10, Thứ trưởng Bộ Tài chính Trần Quốc Phương nói quản lý thuế đang chuyển sang mô hình hiện đại dựa trên dữ liệu, công nghệ và mức độ tuân thủ. Ông Trần Đức Hùng, Phó Cục trưởng Cục Hải quan, nhắc Luật số 11 năm 2026 sửa đổi Luật Hải quan, thông qua ngày 23 tháng 8 năm 2026, và nói phương thức quản lý chuyển mạnh sang dựa trên mức độ tuân thủ và rủi ro: giảm tiền kiểm, tăng hậu kiểm, rà soát tiêu chí phân luồng. Bài không nêu tiêu chí phân luồng mới.
Nghĩa là thông quan có thể nhanh hơn, nhưng hồ sơ có thể bị soát lại sau. VnEconomy cho biết doanh nghiệp vẫn vướng ở phân loại mã HS: cùng một mặt hàng nhưng áp mã chưa thống nhất có thể đổi nghĩa vụ thuế và dẫn tới truy thu. Ví dụ giả định: một lô khai theo mã bộ sạc với thuế suất thấp, sau đó hậu kiểm xếp vào mã khác, thuế cao hơn, thì mọi lô nhập theo mã cũ đều có thể bị xem lại.
Các bài báo không nêu cách phòng; đây là kinh nghiệm chung của bản tin. Với mặt hàng chủ lực, lưu bộ hồ sơ phân loại gồm catalogue, thông số, ảnh, công dụng và lý do chọn mã; mặt hàng phân vân giữa hai mã thì hỏi bộ phận chứng từ hoặc đơn vị tư vấn.
Samsung đòi CMA CGM 186 triệu đô phí lưu container
Theo FreightWaves, Samsung Electronics America khiếu nại lên Ủy ban Hàng hải Liên bang Mỹ (FMC), đòi CMA CGM bồi hoàn ít nhất 186 triệu đô vì phí container trái luật và cam kết vận chuyển nội địa không được làm tròn. CMA CGM phủ nhận, nói tranh chấp xuất phát từ điều kiện vận hành thời Covid, và đã đề nghị FMC bác đơn. Vụ việc chưa có kết luận.
Gốc vụ việc là vận đơn "store-door": từ tháng 1 năm 2020 hãng tàu nhận chở từ nơi xuất tới tận điểm giao trong nội địa Mỹ. Samsung nói đã trả hơn 121.000 khoản phí, gồm hơn 26.000 khoản demurrage (phí lưu container trong cảng quá số ngày miễn phí) và hơn 94.000 khoản detention (phí giữ vỏ container ngoài cảng quá hạn). Khoản đòi gồm khoảng 148 triệu đô phí, ít nhất 8,1 triệu đô chi phí tự bỏ ra và khoảng 30 triệu đô tiền lãi. Samsung cáo buộc hãng tàu tự đổi một số lô từ giao tận nơi sang giao tại bãi mà không có sự đồng ý.
Bài học cho nhà máy bán DAP hay DDP: cam kết giao tận kho là gánh luôn đoạn nội địa và rủi ro phí ở đó. Ví dụ giả định: nhà máy ở Đồng Nai bán DDP đi Texas nên ghi trong hợp đồng và vận đơn ai chịu phí nếu hãng chậm rút container, hãng có được đổi sang giao tại bãi không, và phải báo trước bao lâu. Giữ đủ email, thông báo hàng đến và hoá đơn phí; Samsung đếm được 121.000 khoản vì có dữ liệu.
Dự báo mới: World Bank, WTO, Trung Quốc, Hàn Quốc
Theo VnExpress International, Ngân hàng Thế giới nâng dự báo tăng trưởng Việt Nam năm 2026 thêm 1,1 điểm phần trăm, lên 7,4%, nhờ sản xuất và xuất khẩu hàng công nghệ cao, hàng liên quan trí tuệ nhân tạo. Thủ tướng nói GDP chín tháng đạt hơn 9,01%; đó là số thống kê, không cùng loại với dự báo cả năm.
WTO nâng dự báo thương mại hàng hoá năm 2026 nhưng hạ dự báo thương mại dịch vụ, do chuỗi cung ứng thích nghi và đầu tư mạnh vào trí tuệ nhân tạo. Tóm tắt không có con số và không nói mảng dịch vụ nào bị hạ.
VnEconomy đưa tin giới chuyên gia dự báo kinh tế Trung Quốc quý 3 tăng khoảng 4,4%, quý thứ hai liên tiếp dưới mục tiêu cả năm khoảng 4,5 đến 5%. Ai làm hàng nông sản đi Trung Quốc nên theo dõi đơn hàng sát hơn; đó là cách đọc của bản tin.
Theo VnExpress, Tổng thống Hàn Quốc chỉ đạo không nộp đơn gia nhập CPTPP năm nay để thảo luận thêm với nông dân và ngư dân. Hàng Việt đi Hàn vẫn theo các hiệp định đang có, nên hồ sơ xuất xứ vẫn cần làm chuẩn như mọi khi.
Tuyến châu Á đi Nam Mỹ vẽ lại; cảng thay thế lên ngôi
The Loadstar đưa tin năm sau Hapag-Lloyd rút khỏi thoả thuận chia sẻ tàu với MSC và ONE trên dịch vụ Ipanema đi bờ Đông Nam Mỹ. MSC và ONE vẫn khai thác chuyến hằng tuần, chuyến đầu theo thoả thuận mới rời Thượng Hải ngày 3 tháng 4. Theo Xeneta, dịch vụ dùng 13 tàu, trong đó 5 tàu do Hapag-Lloyd góp; vòng cảng giữ nguyên, gồm Singapore nơi nhiều lô hàng Việt nối tàu. Ông Nils Roche nhận định chủ hàng trên tuyến sẽ cảm nhận đầu tiên, và nên coi tháng 12 như bản xem trước cho các tuyến khác.
Theo gCaptain dẫn Sea-Intelligence, chiến sự Trung Đông buộc hãng tàu thiết kế lại mạng lưới: các cảng dọc vịnh Oman được lợi nhiều nhất, Duqm tăng kết nối 213%, Khor Fakkan 188% so với trước khủng hoảng. Số này đo mức kết nối tuyến, khác với số container của CTS, nên không ghép lại được.
Doanh nghiệp đi Nam Mỹ nên liệt kê lô hàng đang đi dịch vụ nào, của hãng nào, nối tàu ở đâu, và mùa đàm phán giá năm sau nên hỏi ít nhất hai, ba hãng thuộc các nhóm khác nhau. Khi nhận báo giá hàng đi Trung Đông hay Đông Phi, hỏi cả cảng nối tàu chứ không chỉ số ngày.
Tin nhanh: đăng kiểm, Amazon, Mexico, Lào, Campuchia
Đăng kiểm. Tuổi Trẻ đưa tin việc đổi cách ghi tên xe trên giấy đăng kiểm khiến doanh nghiệp lo xe sàn ghi "chở container" không còn được chở cuộn thép. Tóm tắt không nêu hướng xử lý; ai có xe sàn chở thép nên đối chiếu với bài gốc.
Amazon. Theo Supply Chain Dive, Amazon mở Air SMP bay hằng ngày từ Thượng Hải và Hong Kong, khoảng 7 đến 10 ngày, và Economy Air khoảng 11 đến 15 ngày.
Lào và Campuchia. Theo Báo Chính phủ, thương mại Việt - Lào năm 2025 gần 3 tỷ đô, tăng 32,7%, mục tiêu 10 tỷ đô vào năm 2030. Thương mại Việt - Campuchia tám tháng đạt 8,67 tỷ đô, tăng 8,3%, mục tiêu 20 tỷ đô.
Điều cần nhớ
- Hàng đi Trung Đông, nhất là vào các cảng trong Vịnh: tàu đã bị tấn công cả ở sâu bên trong Vịnh, nên hỏi hãng tàu và forwarder về lịch tàu, phụ phí rủi ro chiến tranh và cảng chuyển tải trước khi chốt giá với khách.
- Hàng đi Mỹ: nhắc người đứng tên nhập khẩu, dù là khách hay công ty con của mình, kiểm tra mẫu đơn 5106 và tài khoản ACE, vì mã bị hủy thì hàng không vào được Mỹ. Tiền hoàn thuế IEEPA không tự về, phải nộp yêu cầu.
- Bán đi châu Âu mà tự mua cước: cước giao ngay đã giảm 34 đến 43% kể từ ngày 1 tháng 7, đúng mùa đàm phán hợp đồng, nên gọi forwarder hỏi giá kỳ hạn ngay tuần này.
- Hải quan đang chuyển mạnh sang hậu kiểm: lưu hồ sơ phân loại mã HS cho mặt hàng chủ lực, mã nào còn phân vân thì hỏi bộ phận chứng từ hoặc đơn vị tư vấn trước khi khai tiếp.
- Bán giao tận kho đi Mỹ: hợp đồng và vận đơn ghi rõ ai chịu phí lưu container và phí giữ vỏ ở đoạn nội địa, và giữ đủ email, hoá đơn để đối chiếu khi có tranh chấp.
