Ít nhất 10 siêu tàu dầu chạy rỗng về cảng Fujairah đã dừng hoặc quay đầu, trong khi tuyến Viễn Đông đi châu Âu chỉ có 4% chuyến cập bến đúng giờ trong tháng 9, trễ trung bình 9,9 ngày. Brent giao ngay lập đỉnh mới nên phụ phí nhiên liệu sớm muộn sẽ theo lên. Hàng đi Trung Đông trên tuyến Gemini đổi cảng dỡ, hàng đi châu Âu cần cộng thêm một đến hai tuần, và từ 30 tháng 12 lô cà phê, cao su, gỗ của doanh nghiệp lớn và vừa vào EU phải mang theo tọa độ thửa đất.
Vịnh: siêu tàu dầu tránh Fujairah, 18 vụ tấn công
Theo gCaptain, đăng lại bài của Bloomberg, dữ liệu theo dõi tàu cho thấy ít nhất 10 siêu tàu dầu (VLCC) và vài tàu Suezmax hướng về Fujairah đã dừng hoặc đảo hướng trong mấy ngày gần đây. Fujairah nằm ngoài eo Hormuz, là mắt xích của cách làm mà ngành dầu dựng lên từ khi có chiến sự: tàu lớn chờ ngoài khơi, tàu con thoi chạy vào qua eo chở dầu ra rồi bơm sang mạn. Tàu lớn rút đi thì tàu con thoi phải nằm chờ lâu hơn.
Seatrade Maritime tổng hợp ít nhất 18 vụ tấn công tàu được báo cáo ở eo Hormuz từ đầu tháng 10, và UKMTO vừa phát thêm bốn cảnh báo. VnEconomy cho biết giá Brent giao ngay đã lập đỉnh mới. Ở Mỹ, theo FreightWaves, hợp đồng tương lai diesel trên sàn CME tăng khoảng 20 cent trong chừng hai tiếng; ông John Kingston nói giá diesel Mỹ có thể quay lại trên 6 đô một gallon. Cơ quan Năng lượng Quốc tế đã giục các nước xả kho nhanh hơn, ưu tiên diesel.
Sang Biển Đỏ, liên quân do Ả Rập Xê Út dẫn đầu đánh một trạm nhiên liệu ở ngoại ô Sanaa. Theo The Loadstar, năng lực chở hàng hàng không quốc tế của Ả Rập Xê Út trong ba ngày qua giảm 33% so với cùng ba ngày tuần trước, mất 3.537 tấn, chỉ còn 7.292 tấn. Cũng theo The Loadstar, Maersk và Hapag-Lloyd mở lại tuyến Viễn Đông đi Trung Đông vào cuối tuần, nhưng dỡ ở Khor Fakkan, ngoài eo, thay cho Jebel Ali.
Với doanh nghiệp Việt, báo giá cho lô giao cuối năm nên ghi phụ phí nhiên liệu (BAF) tính theo mức lúc tàu chạy, và ghi rõ cảng dỡ trên từng booking đi Trung Đông. Hàng air nối qua Ả Rập Xê Út cần đường bay dự phòng.
Lịch tàu trễ nặng: Á - Âu chỉ 4% đúng giờ
Theo số liệu Xeneta mà FreightWaves dẫn, tháng 9 chỉ 27% số chuyến tàu container toàn cầu cập bến đúng giờ, trễ trung bình 6 ngày. Tuyến Viễn Đông đi châu Âu chỉ còn 4% đúng giờ, trễ trung bình 9,9 ngày, tệ nhất kể từ tháng 9 năm 2021. Tuyến châu Á đi Bắc Mỹ đứng ở 20%, trễ trung bình 6,9 ngày.
Tắc nghẽn đã lan sang Đông Nam Á. Hàng đợi tàu mỗi ngày ở Singapore lên 22 tàu, thời gian chờ từ 1,9 lên 3,1 ngày. Lô nào từ Cát Lái hay Hải Phòng đi feeder sang Singapore nối tàu mẹ thì có thêm một chỗ dễ kẹt, và phí lưu bãi bắt đầu chạy khi container nằm chờ.
Gemini của Maersk và Hapag-Lloyd tụt từ 70% đúng giờ hồi tháng 6 xuống 40% trong tháng 9. Cước giao ngay từ Trung Quốc đi bờ Tây nước Mỹ đạt 7.717 đô một container 40 feet hồi đầu tháng 10, gấp hơn bốn lần mức 1.778 đô của tháng 9 năm 2025; giá hợp đồng dài hạn là 3.649 đô. Tháng 10, các chuyến đã công bố huỷ lên ít nhất 17% công suất tuyến châu Âu và 13% tuyến Bắc Mỹ.
Xeneta khuyên cho booking tháng 10 thêm thời gian, đặt sớm và hỏi hãng tàu chuyến nào được bảo vệ khỏi bị cắt. Với hàng đi châu Âu, nên cộng thêm một đến hai tuần thay vì vài ngày. Độ đúng giờ cũng nên được đưa vào bàn đàm phán hợp đồng năm 2027.
EUDR từ 30 tháng 12: lô hàng phải mang theo tọa độ
Theo Vietnam Logistics Review, quy định chống mất rừng của EU (EUDR) áp dụng cho doanh nghiệp lớn và vừa từ 30 tháng 12 năm 2026, còn khoảng mười một tuần. Quy định phủ bảy nhóm hàng: bò, ca cao, cà phê, cọ dầu, cao su, đậu tương và gỗ. Với Việt Nam, ba ngành chịu tác động trực tiếp là cà phê, cao su và gỗ.
Đơn vị đưa hàng vào EU phải biết nguyên liệu đến từ thửa đất nào và thửa đó có bị phá rừng sau ngày 31 tháng 12 năm 2020 hay không. Vĩ độ và kinh độ cần ít nhất sáu chữ số thập phân; thửa trên 4 héc ta, trừ chăn nuôi bò, phải vẽ bằng đa giác. Việt Nam được EU xếp nhóm rủi ro thấp; đơn vị chỉ dùng nguyên liệu từ nhóm này có thể thẩm định theo thủ tục đơn giản và, nếu đủ điều kiện, được miễn bước đánh giá và giảm thiểu rủi ro theo Điều 10 và 11, nhưng vẫn phải thu thập đủ thông tin theo Điều 9, trong đó có tọa độ.
Phần lớn doanh nghiệp siêu nhỏ và nhỏ còn lại có hạn tới 30 tháng 6 năm 2027, và thời gian thêm là để xây hệ thống dữ liệu, không phải để hoãn việc lập bản đồ vùng trồng. Với cà phê, khó nhất ở khâu gom, vì một container có thể chứa hàng của nhiều hộ. Với cao su, mủ đi qua nhiều điểm thu mua trước khi vào nhà máy.
Forwarder có thể không trực tiếp chịu nghĩa vụ thẩm định nhưng giữ biên bản đóng hàng, số container, số niêm phong và booking. Việc nhỏ nhất làm ngay được là ghi mã lô của chủ hàng lên booking và biên bản đóng hàng.
Los Angeles: Việt Nam thành đối tác lớn thứ hai
Theo FreightWaves, ông Gene Seroka, giám đốc điều hành cảng Los Angeles, nói Việt Nam giờ là đối tác thương mại lớn thứ hai của cảng, chỉ sau Trung Quốc. Lượng hàng gốc Việt Nam qua cảng đã tăng gấp bốn trong mười năm. Tỷ trọng của Trung Quốc giảm từ 60% xuống 40%, dù ông Seroka cho rằng việc đa dạng hoá nguồn hàng chậm hơn nhiều nhà nhập khẩu mong muốn.
Giáo sư Willy Shih của Trường Kinh doanh Harvard nhận xét nhiều cuộc dịch chuyển khỏi Trung Quốc thực ra chỉ là dời khâu lắp ráp cuối cùng, vì Việt Nam và Mexico vẫn dựa nhiều vào linh kiện Trung Quốc. Đứng thứ hai ở cảng container bận rộn nhất nước Mỹ thì hàng Việt càng dễ bị soi xuất xứ, nên hồ sơ nguyên liệu và cách tính giá trị cần rõ ràng.
Tháng 9, hàng nhập có hàng là 546.000 TEU, tăng 19% so với cùng kỳ; hàng xuất tăng 10%, lên 126.000 TEU; cảng xử lý kỷ lục 371.000 TEU vỏ rỗng. Ông Seroka dự kiến tháng 10 khoảng 900.000 TEU, còn tháng 11 và tháng 12 rất khó dự báo vì thuế quan là nguồn bất định lớn nhất. Ông cũng nói hãng tàu và chủ hàng đang chuyển thêm hàng sang Los Angeles thay vì đi qua kênh Panama, và khâu tàu hoả vào nội địa là chỗ cần theo dõi.
Việt Nam có thứ hạng rồi thì càng phải có hồ sơ xuất xứ chắc.
Trong nước: khung thuế nhôm, gỗ; thẻ vàng; hồ sơ thuế
Theo VnEconomy, Bộ Tài chính dự kiến điều chỉnh khung thuế suất thuế xuất khẩu một số mặt hàng nhôm từ 5 đến 40% thành 0 đến 30%, và một số mặt hàng gỗ từ 5 đến 25% thành 0 đến 25%. Đây là khung có sàn và trần, chưa phải thuế suất áp cho từng mã hàng; thuế suất thật nằm trong biểu thuế và phải nằm gọn trong khung. Hạ sàn xuống 0% chỉ mở đường để sau này có mặt hàng chịu 0%. Đây mới là dự kiến, doanh nghiệp xuất nhôm, gỗ nên theo dõi dự thảo và nhờ bộ phận chứng từ đối chiếu mã HS khi có danh mục chính thức.
Tuổi Trẻ đưa tin Phó Thủ tướng Hồ Quốc Dũng nói gỡ cảnh báo thẻ vàng IUU là nhiệm vụ chính trị đặc biệt quan trọng; số tàu cá vi phạm bị nước ngoài bắt giữ đã giảm mạnh nhưng không được chủ quan khi thực hiện 38 khuyến nghị của Uỷ ban châu Âu. Bản tin sáng cùng tờ báo cho biết trước ngày 20 tháng 10, Thành phố Hồ Chí Minh hoàn thiện lắp thiết bị giám sát hành trình (VMS) cho 101 tàu cá bổ sung. Thẻ vàng còn thì hàng hải sản đi châu Âu vẫn bị soi hồ sơ kỹ hơn.
VnExpress đưa tin theo quy tắc vừa ban hành, cán bộ thuế không được gây khó dễ và phải chủ động xử lý khi hồ sơ đủ điều kiện, thay vì chờ được nhắc. Chưa có thông tin về ngày áp dụng hay chế tài, nên doanh nghiệp cứ nộp đủ, lưu ngày nộp và theo dõi tiến độ trên hệ thống.
Khung thuế nhôm, gỗ mới là đề xuất hạ sàn; hồ sơ thuế đủ điều kiện thì không phải chờ nhắc.
Đồ gỗ đi Mỹ: mưa container và bộ hồ sơ lý lịch
Theo Vietnam Logistics Review, một container đồ gỗ từ cụm cảng Thành phố Hồ Chí Minh hay Cái Mép, Thị Vải đi bờ Tây nước Mỹ mất trung bình khoảng ba tuần trên biển. Qua vùng biển nhiệt đới, chênh lệch nhiệt độ ngày đêm làm hơi ẩm ngưng tụ thành nước, gọi là mưa container. Một lô bàn ghế có độ ẩm gỗ đạt chuẩn từ 8 đến 12% ở xưởng vẫn có thể cong vênh, rạn mặt hoặc lên mốc nếu khâu đóng hàng hay lưu kho trung chuyển diễn ra ở nơi ẩm thấp.
Mỹ là điểm đến của khoảng một nửa kim ngạch xuất khẩu gỗ Việt Nam. Đạo luật Lacey đòi khai tên khoa học của gỗ (chi và loài), nước khai thác gốc và bằng chứng nguồn gốc hợp pháp với hầu hết sản phẩm gỗ nhập khẩu. Bộ Thương mại Mỹ còn có các đợt điều tra chống lẩn tránh thuế nhắm vào tủ bếp và gỗ dán, nên hồ sơ nguồn gốc mỏng là rủi ro cao.
Trong nước có Nghị định 37 năm 2026 về khung nghiệp vụ truy xuất nguồn gốc và Nghị định 372 năm 2026, hiệu lực từ ngày 1 tháng 1 năm 2027, lập Nền tảng quốc gia về định danh, xác thực và truy xuất nguồn gốc dùng mã UID. Với hàng xuất khẩu, Nghị định 372 về nguyên tắc là tự nguyện, trừ khi luật chuyên ngành quy định khác.
Bài báo đề xuất ba lớp: kho kiểm soát độ ẩm, vùng đệm cho mùa cao điểm bằng kho ngoại quan, và hồ sơ truy xuất số hoá cho từng lô. Việc đơn giản nhất là đo độ ẩm gỗ ngay lúc đóng hàng, chụp ảnh và lưu cùng biên bản đóng container.
Tin nhanh: rau quả, tiêu, AutoGate, cao tốc, GPS
Theo VnEconomy, chín tháng năm 2026 xuất khẩu rau quả đạt gần 7,35 tỷ đô, tăng 19,9% so với cùng kỳ, hướng tới mốc kỷ lục 10 tỷ đô. VnExpress International cho biết bảy tháng đầu năm Mỹ nhập tiêu Việt Nam tăng 22,1%, trong khi mua từ các nước khác giảm từ 17 đến 59%.
Thanh Niên đưa tin sân bay Tân Sơn Nhất thêm 5 cổng AutoGate, nâng tổng số lên 10 cổng ở chiều nhập cảnh. Mười ngày đầu vận hành toàn tuyến, cao tốc Bến Lức - Long Thành ghi nhận gần 260.000 lượt xe; đội điều xe container nên chạy thử để tính lại giờ chạy và chi phí. Đà Nẵng chấp thuận Công ty FTZ KITA Trung Nam làm nhà đầu tư hạ tầng một khu chức năng trong Khu thương mại tự do Đà Nẵng, tổng vốn hơn 3.354 tỷ đồng.
Theo Splash247, Cơ quan Hàng hải và Tuần duyên Anh ra hướng dẫn số 719, cảnh báo định vị vệ tinh không còn đáng tin ở mọi nơi, gồm biển Baltic, Biển Đen, vùng Vịnh và một phần Đông Á. Windward ghi nhận trung bình 5.131 vụ gây nhiễu GPS mỗi ngày trong quý 3, ảnh hưởng tới hơn 124.000 tàu. Thấy tàu nhảy lung tung trên bản đồ, nhất là quanh vùng Vịnh, thì hỏi hãng tàu ngày dự kiến tới trước khi báo cho khách.
Điều cần nhớ
- Báo giá cho lô giao cuối năm: ghi rõ phụ phí nhiên liệu tính theo mức lúc tàu chạy, vì Brent giao ngay vừa lập đỉnh và diesel đang tăng nhanh.
- Hàng đi Trung Đông: hỏi đúng cảng dỡ trên từng booking, vì tuyến Gemini mở lại dỡ ở Khor Fakkan thay vì Jebel Ali. Hàng air nối qua Ả Rập Xê Út thì hỏi forwarder đường bay dự phòng.
- Booking tháng 10, tháng 11 đi châu Âu và Mỹ: đặt sớm, hỏi hãng tàu chuyến nào được giữ không bị cắt, và cộng thêm một đến hai tuần cho hàng đi châu Âu.
- Cà phê, cao su, gỗ đi EU: từ ngày 30 tháng 12, doanh nghiệp lớn và vừa phải nối được mỗi lô tới tọa độ thửa đất; forwarder ghi mã lô của chủ hàng lên booking và biên bản đóng hàng.
- Đồ gỗ đi Mỹ: đo độ ẩm lúc đóng container chứ không chỉ ở xưởng, chống mưa container bằng chèn lót và hút ẩm, và giữ hồ sơ tên loài gỗ theo Đạo luật Lacey cho từng lô.
