Ngày 5 tháng 11, The Loadstar tường thuật buổi hội thảo trực tuyến của CargoTrans với một cảnh báo ngắn: hải quan Mỹ đang soi các lô bán theo điều kiện DDP, và người mua Mỹ cũng có thể bị phạt dù không đứng tên nhà nhập khẩu. Người mua đang xem lại DDP thì câu hỏi sẽ quay sang người bán Việt Nam: ai đứng tên trên tờ khai, thuế tính thế nào, hồ sơ ở đâu. Bài này đi từ nghĩa vụ của DDP đến cách tính giá, cách hỏi forwarder và cách viết vào hợp đồng.
DDP và DAP khác nhau đúng ở thủ tục nhập khẩu
Incoterms® 2020 của ICC chia nhóm D thành ba điều kiện: DAP, DPU và DDP. Cả ba đều lấy một địa điểm ở nước người mua làm điểm giao hàng, và người bán chịu rủi ro cùng chi phí tới tận đó. Điều kiện nhóm D không bắt buộc người bán mua bảo hiểm, nhưng vì rủi ro nằm ở người bán suốt hành trình, mua bảo hiểm là quyết định tự bảo vệ mình.
Chỗ khác nhau của DAP và DDP nằm ở một dòng.
| DAP | DDP | |
|---|---|---|
| Điểm giao hàng | Tại điểm đến, hàng còn trên phương tiện | Tại điểm đến, đã thông quan nhập khẩu |
| Ai dỡ hàng | Người mua | Người mua |
| Ai làm thủ tục hải quan nhập khẩu và nộp thuế | Người mua | Người bán |
DDP là điều kiện có nghĩa vụ cao nhất trong 11 điều kiện của Incoterms. Người bán không chỉ chở hàng tới nơi, mà còn khai hải quan và nộp thuế ở nước người mua. Người bán không quen thủ tục nhập khẩu ở nước người mua thường phải thuê đại lý hải quan ở đó làm thay, như người bán nước ngoài không có pháp nhân tại Việt Nam khi bán DDP vào Việt Nam. Phí đại lý là khoản mà bán DAP thì người mua tự chịu.
Vì sao hải quan Mỹ nhìn vào DDP
Theo CargoTrans, làn sóng chuyển sang DDP sau đợt thuế quan mà ông Trump gọi là Ngày Giải phóng đang bắt đầu đảo chiều. Hải quan và Biên phòng Mỹ (CBP) đang điều tra nhiều hơn việc DDP có bị dùng để né thuế không, nhất là khi người bán nước ngoài hoặc sàn trung gian đứng tên nhà nhập khẩu (importer of record) mà không cư trú ở Mỹ.
Ông Nunzio De Filippis, đồng tổng giám đốc CargoTrans, cho biết một số người mua Mỹ đã gặp lô hàng bị từ chối nhập, bị tịch thu hoặc bị buộc tái xuất. Có trường hợp vì thông tin người nhập khẩu sai, có trường hợp vì dùng một công ty logistics làm người nhận hàng cuối cùng.
Ông Rennie Alston, giám đốc tuân thủ thương mại của CargoTrans, nói rõ: người nhận hàng ở Mỹ, người đặt hàng, người khởi xướng giao dịch đều có phần trách nhiệm, và người mua có thể bị phạt gắn với import bond, tức khoản bảo lãnh nhập khẩu của họ. Quy định lưu hồ sơ của Mỹ cũng không cho phép người mua nói rằng không biết người khác đã khai gì thay mình.
CargoTrans khuyên người mua Mỹ cân nhắc chuyển sang DAP để tự giữ quyền làm thủ tục nhập khẩu, hoặc nếu vẫn dùng DDP thì đòi nhà cung cấp cho xem tờ khai hải quan, chứng từ giao dịch và dữ liệu nhập khẩu đi kèm. Với người bán Việt, đó là những yêu cầu có thể đến từ khách.
Ví dụ giả định: DDP đắt hơn DAP bao nhiêu
Ví dụ giả định, số minh họa, không phải thuế suất thật. Một xưởng gỗ ở Bình Dương chào cho một chuỗi cửa hàng ở Mỹ giá DAP kho khách là 46.000 USD. Trị giá tính thuế của lô hàng là 40.000 USD, thuế nhập khẩu giả định 10%, phí đại lý hải quan 300 USD.
- Thuế nhập khẩu: 40.000 × 10% = 4.000 USD.
- Cộng phí đại lý: 4.000 + 300 = 4.300 USD người bán phải gánh thêm khi chuyển từ DAP sang DDP.
- Giá DDP tối thiểu để giữ nguyên biên lợi nhuận: 46.000 + 4.300 = 50.300 USD.
Nếu đối thủ chào DAP 46.000 USD còn xưởng chào DDP 50.300 USD, hai giá không so sánh được ngay. Phải quy về cùng một điều kiện: cộng 4.300 USD vào giá DAP thì hai bên ngang nhau.
Rủi ro nằm ở chỗ ước tính thuế. Giả sử tra nhầm mã HS khi báo giá và thuế suất thực là 15%, thuế thành 6.000 USD, chi phí thêm thành 6.300 USD. Giá đã chào 50.300 USD chỉ bù được 4.300 USD, lô hàng thiếu 2.000 USD so với kế hoạch. Giá DDP đã ký thì khó điều chỉnh, nên mã HS và thuế suất phải tra kỹ trước khi chào.
Ba câu hỏi với người đứng tên nhập khẩu
Bán DDP sang Mỹ, người đứng tên nhập khẩu có thể là chính người bán hoặc một forwarder, sàn trung gian đứng tên thay. Người bán đứng sau tờ khai mà chưa từng thấy tờ khai là tình huống rủi ro. Hỏi forwarder ba câu:
- Ai là importer of record trên tờ khai của từng lô?
- Import bond là của ai?
- Tờ khai ghi giá trị, mã HS và xuất xứ ra sao?
Nếu forwarder trả lời không rõ, đó là tín hiệu để dừng lại. Với mỗi lô, xin bản sao tờ khai và lưu cùng hồ sơ bán hàng, trước khi khách hỏi. Giá trị, mã HS, xuất xứ trên tờ khai phải khớp với hóa đơn thương mại mình xuất. Hóa đơn một kiểu, tờ khai một kiểu là cái bẫy.
Khi hải quan Mỹ gửi CF28
CF28 là mẫu yêu cầu cung cấp thông tin của CBP. Theo CargoTrans, CBP gửi ngày càng nhiều, hạn trả lời tiêu chuẩn là 20 ngày. Ông Alston khuyên đừng vội chạy theo hạn này khi chưa rà soát nội bộ qua các bộ phận mua hàng, tài chính, pháp lý, tuân thủ và logistics. Lý do là nếu chứng từ của nhà cung cấp lệch với tờ khai gốc, câu trả lời có thể vô tình khai ra một lỗi trước đó chưa ai báo. Lời ông Alston: câu trả lời phải được cân nhắc.
CBP cũng ngày càng ra thẳng thông báo xử lý (notice of action) mà không hỏi trước bằng CF28, nhờ phân tích dữ liệu có sẵn trong hệ thống ACE. Nếu không đồng ý với khoản thuế bị tính thêm, người nhập khẩu có thể phải nộp trước rồi mới khiếu nại theo thủ tục protest. Vì vậy người mua Mỹ có lý do để đòi nhà cung cấp chứng từ khớp ngay từ đầu. Người bán Việt nên coi yêu cầu đó là việc bình thường của một bạn hàng nghiêm túc.
Viết điều kiện giao hàng vào hợp đồng
Điều khoản giá cần đủ bốn phần: đơn giá, tổng giá trị, đồng tiền và điều kiện Incoterms kèm địa điểm. Dẫn chiếu Incoterms đúng có ba thành phần: điều kiện ba chữ cái, địa điểm cụ thể (không chỉ ghi tên thành phố nếu thành phố có nhiều cảng hoặc kho), và tên cùng năm bản quy tắc. Ví dụ một cách viết: "DDP kho người mua, số nhà và tên đường cụ thể, Dallas, Texas, Incoterms® 2020". Nếu bỏ năm bản quy tắc, khi tranh chấp các bên dễ cãi nhau về bản nào áp dụng.
Với DDP, hợp đồng nên nói rõ thêm ai là người đứng tên nhập khẩu, ai giữ bản sao tờ khai và trong bao lâu. Nếu khách yêu cầu đổi sang DAP, đó không phải là mất khách mà là họ đang tự bảo vệ mình. Khi đổi, nhớ rằng chênh lệch chính giữa giá DDP và giá DAP là thuế nhập khẩu và phí thông quan người bán không còn gánh.
Cước biển rẻ đi cũng ít có ích nếu rủi ro hải quan và gián đoạn vận chuyển nội địa làm tổng chi phí đội lên. Đó là thông điệp chính của CargoTrans.
Checklist
- Liệt kê các khách đang mua DDP và xác định forwarder đứng tên nhập khẩu cho từng khách.
- Hỏi forwarder bằng văn bản: ai là importer of record, import bond của ai.
- Xin bản sao tờ khai của từng lô và lưu cùng hồ sơ bán hàng.
- Đối chiếu giá trị, mã HS, xuất xứ trên tờ khai với hóa đơn thương mại trước khi gửi hồ sơ cho khách.
- Khi báo giá, tính DDP bằng giá DAP cộng thuế nhập khẩu và phí đại lý, rồi tra lại mã HS và thuế suất.
- Chuẩn bị sẵn phương án DAP nếu khách đề nghị đổi điều kiện.
- Đặt quy trình nội bộ cho CF28: rà soát chứng từ ở mọi bộ phận trước khi trả lời, không trả lời vội chỉ để kịp hạn 20 ngày.
- Ghi đủ điều kiện, địa điểm cụ thể và "Incoterms® 2020" trong điều khoản giá.
